Του Κώστα Σακαρέλου
Στη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου, καθημερινά, συνέβαιναν γεγονότα, τα οποία αναδεικνύουν το μεγαλείο της ψυχής των πολιορκημένων, τη θυσιαστική τους διάθεση, την αυταπάρνησή τους, καθώς και το πάθος τους για την ελευθερία.
Ο Κασομούλης, όταν πρωτομπήκε λαθραία στην πόλη, παραξενεύτηκε από την πραγματικότητα που αντίκρισε. Οι αγωνιστές είχαν, λέει, μαζωμένα τα μανίκια, τα μπράτσα έξω, τα μούτρα μαυρισμένα από το μπαρούτι, ματωμένα, σκονισμένα τα μαλλιά. Ματωμένες ήταν και οι φουστανέλες, φαίνονταν σαν «μακελλείς!» Κι όμως, η ευθυμία, τα γέλια και η αδιαφορία τους για τα εχθρικά βόλια, μαρτυρούσαν την αταραξία της ψυχής τους. Σκυφτοί, με το καριοφίλι στις ροζιασμένες παλάμες, πάνω στις πολεμίστρες και κάτω από το λιοπύρι, χωρίς νερό, χωρίς ανάπαυση. Πιο πίσω κάμποσα παιδιά, διακινδυνεύοντας τις ζωές τους, μάζευαν τα εχθρικά βόλια και τα έδιναν στην Επιτροπή. Στους δρόμους, κανένας δεν έσκυβε κι ας σφύριζαν γύρω τους οι σφαίρες σαν χαλάζι… Αξίζει να δούμε από κοντά μερικές στιγμές πραγματικού μεγαλείου των πολιορκημένων:
- Ο Κοντογιάννης, ο Ν. Στουρνάρης και ο Αν. Ίσκος κάθονταν στη σκιά μιας χαμηλής καλύβας, που μόλις τους χωρούσε. Ξάφνου, μια βόμβα έπεσε ανάμεσά τους. Δεν ταράχτηκε κανείς. Ακίνητοι πρόσμεναν τα δευτερόλεπτα του θανάτου! … Και η βόμβα δεν έσκασε. Μόλις το συνειδητοποίησαν, ένας αναστεναγμός ανακούφισης ακούστηκε. Αμέσως μετά, γέλια και χάχανα. Και η κουβέντα συνεχίστηκε. …
- Μια μέρα, μια βόμβα έπεσε κοντά στον στρατιώτη Γιάχο, ενώ αυτός στούμπιζε τη σκορδαλιά του. Το φιτίλι της βόμβας κόντευε να καεί ως την άκρη του. Αυτός, ατάραχος, δεν άφησε το στούμπισμα. Την έβρισε («πουτάνα») και την κλώτσησε με το ποδάρι του. Η βόμβα κύλησε παρακάτω κι έσκασε. Ο Γιάχος ξεκαρδίστηκε, έσκυψε και δεν έπαθε τίποτα. …
- Στις διακοπές των μαχών οι πολεμιστές δούλευαν για να επισκευάζουν τις καταστροφές στις ντάπιες, με βοηθούς γυναίκες, παιδιά και κληρικούς. Πρώτος και καλύτερος ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ κουβαλούσε πέτρες και χώμα για τις επισκευές. Αυτός ο ίδιος, σε κάθε σύγκρουση, γύριζε από προμαχώνα σε προμαχώνα κρατώντας στο ’να χέρι το καριοφίλι και στ’ άλλο τον σταυρό, ενθαρρύνοντας κι ευλογώντας τους υπερασπιστές. Ένας άλλος ιερωμένος, ο περίφημος παπα – Παναγιώτης Μπουγάτσας, έτρεχε σε κάθε μάχη με το άγιο Δισκοπότηρο στο χέρι και κοινωνούσε τ’ Άχραντα Μυστήρια τους λαβωμένους. …
- Τότε που το Μεσολόγγι περνούσε τις τραγικότερες στιγμές του, στάλθηκε στη Ζάκυνθο, για προμήθεια τροφίμων, ο επίτροπος Παπαδιαμαντόπουλος. Εκεί βρισκόταν η γυναίκα του και τα έξι ανήλικα παιδιά του. Τον ικέτευσαν να μείνει, πλην όμως αυτός δεν δέχτηκε. Ξαναγύρισε εκεί που τον καλούσε το καθήκον, για να πεθάνει τελικά. …
Τη νύχτα της Εξόδου των Ελεύθερων Πολιορκημένων, σκηνές απερίγραπτης οδύνης και πάθους εκτυλίσσονταν στο Μεσολόγγι. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι, λίγο ως πολύ, γνωστές. Συνέβησαν όμως και γεγονότα, τα οποία παραμένουν άγνωστα σε πολλούς. Τρία από αυτά διέσωσαν στα «Απομνημονεύματά» τους οι χρονογράφοι Σπυρομήλιος, Κασομούλης και Αινιάν.
«Οἱ πληγωμένοι καὶ οἱ ἀσθενεῖς» γράφει ο Σπυρομήλιος, «οἵτινες δὲν ἠδύναντο ν’ ἀκολουθήσουν τὸ στράτευμα, οὗτοι ἀπεφάσισαν νὰ συναχθῶσι εἰς τέσσερα πέντε σπίτια ὅλοι μαζί, εἰς τὰ ὁποῖα μετέφερον πυρίτιδα κόνιν, ὥστε νὰ πολεμήσωσι, ἐν ὅσῳ ἔχουσι δυνάμεις … καὶ εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἢν ἦτο ἄφευκτο ν’ ἀπολεσθῶσι, τότε νὰ βάλουν πῦρ εἰς τὴν πυρίτιδα … καὶ οὕτως νὰ καοῦν ὅλοι, ἀλλὰ νὰ μὴν παραδοθῶσι ζῶντες εἰς τοὺς Τούρκους …»
Ο Νικόλαος Κασομούλης, ο χρονογράφος με την σπαρακτική απλοϊκότητα, γράφει: «… Διαβαίνοντας ἀπὸ τὸν δρόμον τῆς οἰκίας του Νότη, ηὗρα μίαν γυναίκαν καὶ τρεῖς ἄλλους ἀσθενεῖς Μεσολογγίτας συρόμενους καὶ κυλιόμενους εἰς τὴν πλαταίαν. Ἡ γυναῖκα ἐκραύγαζεν: “Ποῦ μᾶς ἀφίνετε …;” Τὴν ἐπίπληξα διὰ ταῖς φωναῖς. Αὐτὴ ἐξακολουθοῦσεν. Ἐβιάσθην καὶ τὴν ἔπαισα μὲ τὴν λόγχην. Ἀκούγω μίαν φωνὴν γνωστήν: “Νικολάκη, ἐσὺ φονεύεις την μητέραν μου;” “Ναί”, λέγω, “διότι θὰ μᾶς προδώσει” …»
«Ἡ νὺξ ἦτο ἤδη περὶ τὴν τετάρτην ὥραν», διηγεῖται ὁ Γεώργιος Αἰνιάν, «ἡ σελήνη ἐλάμπρυνε τὴν πεδιάδα, καὶ ἐφαίνετο τὸ πλῆθος τοῦ βαρβαρικοῦ στρατεύματος… (Καὶ τότε) τρομερὸς ἀλαλαγμὸς ἠκούσθη ἐν ταυτῷ ἀπὸ τὸ στόμα τῶν Ἑλλήνων. “Ἐπάνω τους!”, ἐφώναξαν ὅλοι μὲ μιὰ φωνή. Καὶ ὥρμησαν μὲ μαχαίρας καὶ τουφέκια ἐπάνω εἰς τὸ ἐχθρικὸν στρατόπεδον. …»
Τέλος, δυο περιπτώσεις ανδραγαθίας, αυταπάρνησης και φιλοπατρίας αναφέρει στο βιβλίο του, με τίτλο «Σκηνές Εθνικού Μεγαλείου από τις Πολιορκίες και την Έξοδο του Μεσολογγίου», ο Κωστάκης Πετρόπουλος. Σ’ αυτό, διαβάζουμε σχετικά:
«Σε μια λυσσαλέα επίθεση των Τούρκων τραυματίζεται βαριά και στα δυο του πόδια ο στρατηγός Σπύρος Κοντογιάννης. Δίπλα του ο αδερφός του Νικολάκης, βλέποντάς τον να σφαδάζει, πνιγμένος στο αίμα σαν το σφαγμένο γελάδι, βάζει τα κλάματα, και τότε ο ετοιμοθάνατος ήρωας του λέει: “Τι κλαις, αδερφέ, δεν ήρθαμε εδώ να πεθάνουμε;”
Ο γενναίος πυροβολητής Κουλούρης, σ’ άλλη μάχη, τραυματίζεται γερά στο μέτωπο από κομμάτια οβίδας. Δένει μόνος μ’ ένα λερωμένο και κουρελιασμένο μαντήλι το κεφάλι του και, σαν να μη συμβαίνει τίποτε, εξακολουθεί να δουλεύει το κανόνι του. Οι σύντροφοί του προσπαθούν με τη βία να τον πάνε στο νοσοκομείο, αυτός όμως, σαν μικρό παιδάκι, τους ικετεύει να του κάμουν τη χάρη να τον αφήσουν να σημαδέψει τρεις φορές ακόμα τους “χαλτούπηδες” και ύστερα να τον πάνε στον γιατρό, όπως κι έγινε τελικά.»
Τέλος, σε έναν άλλο Μεσολογγίτη ήρωα, τον ξακουστό Βέρρα, έναν «άντρα ριψοκίνδυνο, παράτολμο μέχρι τρέλας και σκληροκρέατο», το όνομα του οποίου έμεινε στο Μεσολόγγι μυθικό για πάρα πολλές γενιές, αναφέρεται σε διήγημά του ο γνωστός συγγραφέας Ανδρέας Καρκαβίτσας. Ο Βέρρας βούλωνε με … κλαριά σκίνου τις πληγές, που άνοιγαν στο κορμί του τα τούρκικα βόλια κατά τις μάχες, αφενός μεν για να μη λείψει από το χρέος και αφετέρου για να μην εγκαταλείψει τους συντρόφους του!
Πηγές:
- Γιακουμής Γ., Γιακουμής Π., Κατσένης Ν.: «Μεσολόγγι», εκδόσεις Εθνική Τράπεζα Ελλάδος, έτος έκδοσης 1976
- Καρκαβίτσας Ανδρέας: «Νέοι Θεοί», εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1996
- Πετρόπουλος Κωνστ. Π.: «Σκηνές Εθνικού Μεγαλείου από τις Πολιορκίες και την Έξοδο του Μεσολογγίου», Δ Έκδοση, Μεσολόγγι 2003
agrinionews.gr
