Γράφει ο Παναγιώτης Κοντονάσιος*

Η επανάσταση στην Στερεά Ελλάδα πρωτοβρόντηξε στις 22 Μαρτίου του 1821 στην Τατάρνα υπό την καθοδήγηση του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος είχε επιλεγεί να ξεσηκώσει τους Έλληνες της Ρούμελης. ‘Ετσι κατέφθασε στον Μύτικα Αιτωλοκαρνανίας την άνοιξη του 1821 , όπου ζήτησε την βοήθεια των ντόπιων οπλαρχηγών Βαρνακιώτη και Τσόγκα. Σκεπτόμενοι τα αντίποινα των Τούρκων δίστασαν και έτσι ο Οδυσσέας Ανδρούτσος κατευθύνθηκε προς το χωριό Λεπενού , όπου βρισκόταν ο Καπετάν Ίσκος με τα παλικάρια του, αφού η Λεπενού είχε επιλεγεί και ως  κέντρο στρατολόγησης  λόγω και ευνοικής γεωγραφικής της θέσης. Εκεί όμως ο Οδυσσέας Ανδρούτσος δεν κατάφερε να πείσει ούτε τον καπετάν  Ίσκο . Αρκετοί όμως Λεπενιώτες συγκινήθηκαν από τα φλογερά λόγια του Ανδρούτσου που έδωσε στην πλατεία του χωριού. Συγκροτήθηκε μικρό ένοπλο σώμα από Λεπενιώτες που ενώθηκαν με τις λιγοστές δυνάμεις του Ανδρούτσου και ανέβηκαν προς την Τατάρνα , όπου δόθηκε η πρώτη και νικηφόρα μάχη στην Στερεά Ελλάδα. Το παραπάνω γεγονός το εξιστορεί ο αγαπητός χοροδιδάσκαλος του χωριού μας Ιωάννης Κάτσιος , το οποίο όσον αφορά την παρουσία του Ανδρούτσου στην Λεπενού επιβεβαιώνεται και από την ιστορική βιβλιογραφία.

Στην Λεπενού φαίνεται πως δεν ανδρώθηκαν μόνο οι θρυλικοί Κατσαντωναίοι , αλλά βρόντηξαν και τα πρώτα καριοφίλια της Λευτεριάς σ΄όλη την Στερεά Ελλάδα. Πλήθος αγωνιστών από την Λεπενού τρέξανε στο ξέσπασμα της Επανάστασης , σύμφωνα με επίσημες πηγές η Λεπενού προσέφερε 150 άνδρες αλλά και γυναίκες στην πρώτη γραμμή του αγώνα και οι περισσότεροι εξ αυτών ήταν στην ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου αργότερα. Αρκετοί από αυτούς κατείχαν θέσεις αντιστρατήγων , χιλίαρχων και υπολοχαγών με δικά τους σώματα , λαμβάνοντας μέρος σε όλες σχεδόν  τις σημαντικές μάχες ( Πέτα, Αετό, Μεσολόγγι, Αράχωβα, Άρτα, Αττική κ.α). Πράγμα που δηλώνει ότι ήταν εμπειροπόλεμοι και πριν την έναρξη του αγώνα δίπλα στους Κατσαντωναίους.

Γεννάται ένα ερώτημα λογικό, γιατί στη Λεπενού ?

Όπως αναφέρουν ιστορικές πηγές οι παραπάνω ντόπιοι οπλαρχηγοί του Βάλτου και Ξηρομέρου δίστασαν να μπουν από την αρχή στον αγώνα και δεν παρασύρθηκαν από τον ενθουσιασμό του Ανδρούτσου. Αυτό , όμως δεν το έκαναν από έλλειψη πατριωτισμού και  θάρρους , αλλά από σωφροσύνη. ‘Ελαβαν σοβαρά υπόψη τους ότι εκείνη την περίοδο στην γειτονική Ήπειρο υπήρχαν πολυάριθμες τουρκικές δυνάμεις υπό τις διαταγές του Χουρσίτ Πασά , που ήταν σε πόλεμο με τον Αλή Πασά. Ο Χουρσίτ ήταν ένας ικανότατος μα  και πολύ  σκληρός στρατηγός  , που είχε καταπνίξει τις επαναστάσεις στη Συρία και Σερβία στο αίμα , στήνοντας πυραμίδα με τα κεφάλια 3000 γενναίων Σέρβων επαναστατών. Μια παράτολμη κίνηση των Ελλήνων , η οποία δεν θα τύγχανε και ολικής ανταπόκρισης , θα μπορούσε να την καταπνίξει στο αίμα ο πολυάριθμος τουρκικός στρατός 80 000 ανδρών , που βρισκόταν μια ανάσα βορειότερα από την Αιτωλοακαρνανία.

Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος όμως έδειχνε απαράμιλλο θάρρος και ήταν αποφασισμένος να ξεσηκώσει τον ντόπιο πληθυσμό για επανάσταση αγνοώντας τις συνέπειες μιας αποτυχίας. Αν και με τις συνθήκες της εποχής το ρίσκο της αποτυχίας  διαφαινόταν μεγάλο δεν πτόησε καθόλου το γενναίο αυτόν άνδρα. Οι επαναστάσεις άλλωστε , όπως έχει διδάξει και η Ιστορία , υποκινούνται με την δύναμη του συναισθήματος παρά με την λογική. Γεγονός αναμφισβήτητο και στην διαμόρφωση της ψυχικής ιδιοσυγκρασίας του Οδυσσέα Ανδρούτσου έπαιξε και ο μαρτυρικός θάνατος του πατέρα τους από τους Τούρκους. Ο πατέρας του Αθανάσιος Βερούσης είχε λάβει πρωταγωνιστικό ρόλο δίπλα στον Λάμπρο Κατσώνη στον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο και αφού συνελήφθη από τους Βενετούς παραδόθηκε στους Τούρκους βρίσκοντας μαρτυρικό θάνατο στην Κωνσταντινούπολη το 1797. Ο Οδυσσέας Ανδρούτσος μένοντας ορφανός από  μικρή ηλικία ήταν φυσικό να τρέφει έντονα αισθήματα εκδίκησης έναντι  των Τούρκων για τον θάνατο του πατέρα του. Αυτά τα αισθήματα ήταν που τον έκαναν ατρόμητο και να μην λογαριάζει κίνδυνο και να μεγαλώσουν τον πόθο της Λευτεριάς μέσα του περισσότερο από κάθε άλλον. Η ‘’μοίρα ‘’ του επαναστάτη ήταν προδιαγεγραμμένη.

Ο ερχομός του στο χωριό Λεπενού την άνοιξη του 1821 ίσως να μην ήταν καθόλου τυχαίος. Εκείνη την εποχή στο χωριό Λεπενού υπήρχε νωπή η μνήμη των θρυλικών Κατσαντωναίων , οι οποίοι ξεχειμώνιαζαν για 7-8 μήνες κάθε χρόνο στο χωριό ,πριν βγούν στο βουνό αρματωμένοι. Εκεί στη Λεπενού πήγαν στο σχολειό , που είχε ιδρύσει ο Πατρό Κοσμάς , για να μάθουν τα πρώτα γράμματα. Εκεί κάνανε και τους παιδικούς τους φίλους , που αρκετοί από αυτούς ζούσαν όταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος κατέφθασε τον Μάρτη του 1821 στην πλατεία του χωριού.  Όπως ο αδικημένος Αντιστράτηγος του Αγώνα αργότερα Σπύρος Πάτσης και ο καπετάν Αλεξανδρής  και άλλοι , γεννημένοι το 1780 περίπου, άνθρωποι φίλοι των Κατσαντωναίων  με κοινή δράση δίπλα τους. Κουμπαριές , γάμοι σίγουρα διατελούνταν μεταξύ αυτών και της οικογένειας Κατσαντώνη . Φρέσκο ήταν και το πένθος στο χωριό από την δολοφονία του Αναγνώστη Ψηλού το 1814 από πράκτορες του Αλή Πασά, μιας οικογένειας με μεγάλη προσφορά στον αγώνα.

Το χωριό πενθούσε κάτω από τον δυσβάσταχτο χαμό τόσων ανθρώπων του και ζούσε με τις έντονες αναμνήσεις των ξακουστών Κατσαντωναίων. Πολλοί νέοι Λεπενιώτες ( 20-25 ετών) θα ήταν μικρά παιδιά όταν θα είχαν αντικρύσει τον Κατσαντώνη εν ζωή , αφού είναι γνωστή και η απαγωγή  της Κοτζαμπάσαινας Νικολάκαινας , που διέμενε σε σωζόμενο αρχοντικό του χωριού,  από τον  ίδιο τον Κατσαντώνη . Σίγουρα αυτή η ηρωική μορφή θα είχε αποτυπωθεί στη μνήμη των μικρών παιδιών και θα λειτουργούσε ως πρότυπο για αυτά. Άλλωστε όλα τα παιδιά της περιοχής τραγουδούσαν  με πόθο ‘’θα γίνω κλέφτης στ ‘Αγραφα και αρματωλός στο Βάλτο’’. Είναι προφανές ότι η συνάντηση μιας τέτοιας φλογερής προσωπικότητας , όπως ήταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος με τον συγκεκριμένο χώρο και  κόσμο της Λεπενούς και με φρέσκα τα γεγονότα εκείνης της περιόδου να οδηγήσουν την τοπική κοινωνία σε ένα κλίμα ενθουσιασμού και συγκίνησης , που δεν λογάριασε κίνδυνο μήτε και την προσπάθεια καθησυχασμού του εμπειρότατου πολέμαρχου Καπετάν Ίσκο. Τα συναισθήματα επικράτησαν έναντι της λογικής. Ο πόθος της Λευτεριάς άναψε και το αίμα τόσων αγωνιστών δεν χύθηκε άδοξα. Είναι βέβαιο ότι η ρητορική του φλογερού επαναστάτη της Ρούμελης γεμάτη από τις διηγήσεις των ανδραγαθημάτων του Κατσαντώνη  ξεσήκωσε ομάδα νέων στο χωριό γεμίζοντας τις καρδιές τους με  υπερηφάνεια και δίψα  για Λευτεριά. Μιμούμενοι έτσι τα ανδραγαθήματα των προγόνων τους άστραψαν τα πρώτα ντουφέκια στη Ρούμελη , στην μάχης της Τατάρνας στις 22 Μαρτίου του 1821 . Ο δρόμος προς την Ελευθερία είχε ανοίξει.

*Γραμματέας χορευτικού ομίλου Λεπενούς Βάλτου ο Κατσαντώνης,

Προπονητής πετοσφαίρισης .

Πηγές ,

‘’Κλεφταρματωλοί και αγωνιστές της Λεπενούς – Βάλτου κατά την Τουρκοκρατία’’ του Ταξιάρχη Βλαχοδήμου( Λεπενιώτη ).

‘’Διορθώματα στην ιστορία της Έγερσης και η Μεγαλοσύνη του Καραισκάκη ‘’ του Διονύση Μιτάκη.

agrinionews.gr