Κείμενο και έγχρωμες φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας (Μαυρόασπρες φωτογραφίες από το βιβλίο του Θωμά Δ. Μποκόρου, «Αιτωλία-Ακαρνανία» εκδόσεως 1968)
Όταν μου ζητήθηκε από την κυρία Ρούλη Δεληγιάννη, την Πρόεδρο του Συλλόγου Αγρινιωτών στην Αθήνα, που εκδίδει το περιοδικό «Ρίζα» του συλλόγου, να γράψω «κάτι» για την Αγία Τριάδα του Μαύρικα-μήπως και «ανακινηθεί» το θέμα της διάσωσης αυτού του σημαντικού μνημείου-έμεινα άναυδος, και δεν μπορούσα να απαντήσω…Χιλιάδες εικόνες, πρόσωπα, τοπία, βιβλία, σχεδιαγράμματα, πολύωρες συζητήσεις, ποδαρόδρομοι μέσα σε νερά και καλάμια, μέχρι και…νεροφίδες περνούσαν με κινηματογραφική ταχύτητα από το μυαλό μου…
Ένοιωσα την ανάγκη να σταθώ και να ακουμπήσω σε έναν τοίχο ή να κάτσω σε μια καρέκλα, παγκάκι ή κάτω στο έδαφος…
Πλήθος αναμνήσεις πέρασαν ιλιγγιωδώς από το μυαλό μου για την πρώτη φορά που πήγα στον κάμπο του Αγρινίου προς την μεριά της Λυσιμαχίας πριν 60 χρόνια…
Θυμάμαι ήταν μια βροχερή Κυριακή, αρχές Απρίλη του 1966, ο φίλος μου ο Θωμάς Μποκόρος και γω, καβάλα στο τρίτροχο Zuddapp του, φύγαμε από το Αγρίνιο, περάσαμε το νεκροταφείο του Αη Γιώργη και λίγο πιο κάτω…κολλήσαμε στις λάσπες!
Παρατήσαμε το μηχανάκι και συνεχίσαμε με τα πόδια. Τον δρόμο τον ήξερε ο Θωμάς, είχε ξαναπάει, αλλά βρήκαμε φράχτες στα λασπωμένα χωμάτινα δρομάκια με παλιούρια, που φτιάχναν οι βοσκοί για τα πρόβατά τους και κάποια στιγμή χαθήκαμε κάνοντας ζιγκ-ζαγκ γύρω από τα φραγμένα χωράφια.
Ο Θωμάς είχε ραντεβού με τον φωτογράφο Ρίζο για να έρθει κι εκείνος με έναν ταξιτζή που «ήξερε» τον δρόμο, για να φωτογραφίσει την εκκλησία της Αγίας Τριάδας, για λογαριασμό του Θωμά.
Ο ταξιτζής με την παλιά «Σεβρολέτ», (Ν.Κ., πιάτσα στο ανατολικό μέρος της πλατείας Μπέλου), χάθηκε στον δαίδαλο από τα λασπωμένα μονοπάτια. Πρότεινε να γυρίσουν πίσω αλλά ο Ρίζος δεν μπορούσε να γελάσει τον φίλο του Θωμά. Κατέβηκε από την «κούρσα» στην μέση του πουθενά και συνέχισε με τα πόδια.
Μη βρίσκοντας την εκκλησία ούτε εμάς, φοβούμενος μην βρέξει την φωτογραφική του μηχανή, ή του «ριχτούν» τσοπανόσκυλα, κάποια στιγμή γύρισε πίσω με τα πόδια στο Αγρίνιο.
Το βράδυ που τον βρήκε ο Θωμάς στην πλατεία Μπέλου (Δημοκρατίας) όπου έκαναν βόλτα οι «μεγάλοι» Αγρινιώτες, συμφώνησαν να πάνε «εκεί κάτω» το καλοκαίρι που θα ήταν στεγνός ο τόπος.
Τελικά εκείνη την Κυριακή του Απρίλη, εγώ με τον Θωμά φθάσαμε στην βυθισμένη στα βαλτώδη νερά εκκλησία.
Εκείνος έγραψε κάποιες σημειώσεις και έκανε σχέδια στο «σημειωματάριό» του το πρόχειρο, που ήταν το…πίσω μέρος από το πλακέ πακέτο των σκέτων (άφιλτρων) τσιγάρων του «Σέρτικα Λαμίας».
Γυρίσαμε πίσω με λασπωμένα παπούτσια και βρεγμένοι μέχρι πάνω από τα χορτάρια. Το αποκορύφωμα της «περιπέτειας» ήταν που δεν βρίσκαμε το μηχανάκι! Το είχαν πάρει κάτι τσοπανόπουλα και το παράτησαν βουλιαγμένο σε ένα χωράφι 200 μέτρα πιο πέρα…
Δυο-τρία χρόνια αργότερα ο Θωμάς έβγαλε τα πρωτοποριακά βιβλία του για τα «αρχαία» της Αιτωλίας και Ακαρνανίας. («Αιτωλία Ακαρνανία», Μνημεία-Ήρωες-Θρύλοι» εκδόσεις 1968-69)
Εκείνα τα χρόνια το πολιτιστικό κλίμα του Αγρινίου ήταν «στάσιμο» και «βυθισμένο» όπως και η εκκλησία, σε παρόμοιο «βαλτώδες» τοπίο…
Ο Θωμάς έγραψε για τις δυο εκκλησίες, της «Μεγάλης Χώρας» την Παναγία και της «Μικρής Χώρας» (Μαύρικα) της Αγίας Τριάδας, αμφότερες των Βυζαντινών χρόνων, περίπου μεταξύ του 6ου και 9ου μ.Χ. αιώνα.
Πιστεύω ότι όλα όσα ξέρουμε ξεκίνησαν τότε, χάρις στην ιστορική «ανησυχία» και διορατικότητα ενός ανθρώπου, που γεννήθηκε σε λάθος εποχή, του σπουδαγμένου, (ο πόλεμος τον βρήκε φοιτητή της Νομικής), του εφευρέτη, του ιδεαλιστή, του επαναστάτη και του λάτρη της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας Θωμά Δ. Μποκόρου!
Λίγα χρόνια αργότερα με την μεταπολίτευση, ο Θωμάς ίδρυσε την «Αρχαιολογική Εταιρεία Αγρινίου» και έγινε ο πρώτος της Πρόεδρος.
Δυστυχώς πέρασαν τόσες δεκαετίες και η πρόσβαση εξακολουθεί να παραμένει «δύσκολο εγχείρημα». Εκδρομικά λεωφορεία, με επισκέπτες των αξιοθέατων σημείων της περιοχής του Αγρινίου και ειδικά με μαθητές σχολείων, είναι δύσκολο να προσεγγίσουν…
Στο βιβλίο του «Αιτωλία Ακαρνανία», ο αείμνηστος Θωμάς Δ. Μποκόρος, το μακρινό 1968, στις σελίδες 81-85, καταγράφει τα λίγα που ήταν τότε γνωστά και τις σκέψεις του. Μετά την καταγραφή για την Παναγία της Μεγάλης Χώρας (Ζαπάντι), του 6ου μ.Χ. αιώνα σύμφωνα με τον Ορλάνδο, γράφει για την Αγία Τριάδα:
«Αναζητώντας ανατολικά της Μεγάλης Χώρας, άλλα μνημεία της αυτής εποχής, βρίσκουμε την προσχωμένη εκκλησία της Αγίας Τριάδος, στον Μαύρικα.
Η Αγία Τριάδα είναι ένας σταυρόσχημος ναός που χρονολογήθηκε στον ένατο αιώνα.
Του σχήματος αυτού, έχωμε τον Αυτοκρατορικό ναό της Σκριπούς (Δήμος Ορχομενίων) που πρώτος χρονολογήθηκε στον 9ο αιώνα από σχετική επιγραφή του.
Άλλους του αυτού σχήματος, έχομε ελαχίστους (Αίγινα) όμως πολύ μεταγενέστερης εποχής.
Στην Ευρώπη του σχήματος αυτού, έχομε την Μητρόπολη της Κολωνίας και τον Άγιο Παύλο του Λονδίνου (1675) τον Άγιο Μπενετέτο και τον Άγιο Φραντσέσκο στη Φερράρα, την Μητρόπολη της Φλωρεντίας και την Αγία Ελένη του MARBURG τον Άγιο Πετρόνιο (1390) στην Μπολόνα, τη Μητρόπολη του Λιμς και ελάχιστες άλλες Μητροπόλεις στης Σικελίας.
Τον ναόν της Αγίας Τριάδος πρώτος που τον επισκέφτηκε, είναι ο Γ. Λαμπάκης (Περιοδικόν ΕΒΔΟΜΑΣ 1886) ο οποίος επεσήμανε την μεγάλη του αρχαιολογική αξία και μας έδωσε τις παραπάνω πληροφορίες.
Συμπέρασμα: Την εποχή της 1ης χιλιετηρίδος μ.Χ., εκτός της Μ. Χώρας, υπήρχε και δεύτερος οικισμός, που έπρεπε να έχει το όνομα Ανατολικόν ή Μικρή Χώρα ή ακόμη Χώρα. Σας ξαναρωτώ: «Οι λέξεις είναι ή όχι φλύαρες;».
Πράγματι όχι μακριά από την Αγία Τριάδα περισσότερο των διακοσίων περίπου μέτρων ευρέθησαν λείψανα οικισμού, σε κοντινή απόσταση τάφοι και λείψανα κεραμοποιείου.
Θα ήτανε παράλειψη να φύγουμε από το Αγρίνιο, δίχως να αναφέρωμε, τον οικισμό που απεκάλυψαν τα σκαφτικά μηχανήματα που έφτιαχναν τον αρδευτικό αύλακα νοτίως της περιοχής της Μεγάλης Χώρας προς το μέρος που απλώνεται ο πλούσιος κάμπος.
………………………………………………………………
Όλα αυτά ασφαλώς απαιτούν μια ποιο συστηματική και πιο επιστημονική έρευνα για να επαληθευτούν. Και πριν από κάθε άλλο απαιτούν ανασκαφές. Τα βουβά μνημεία περιμένουν την αρχαιολογική σκαπάνη για να μιλήσουν. Και έχουν να μας πουν πάρα πολλά».
Σημείωση:
Ο Θωμάς Μποκόρος με έξοδα δικά του, εκτύπωσε τα τρία του βιβλία, σε τυπογραφεία των Αθηνών. Το πρώτο «Αιτωλία Ακαρνανία-Μνημεία-Ήρωες-Θρύλοι», τυπώθηκε στο τυπογραφείο του Τάσου Νικολαΐδη τον Σεπτέμβριο του 1968.
Το δεύτερο: «Η Χώρα των Φαιάκων-Αιτωλία-Ακαρνανία» και το τρίτο: «Αιτωλία Ακαρνανία-Μνημεία-Ήρωες-Θρύλοι» (συνέχεια του πρώτου) τυπώθηκαν στο τυπογραφείο του Αντωνίου Παλαμάρη τον Απρίλιο του 1969.
Α.Κ.Κ
agrinionews.gr
