Κείμενο και φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας
Την Τετάρτη 18 Μαρτίου στις 18:30 το Λαϊκό ΠανεπιστήμιοΑγρινίου διοργάνωσε την 5η διάλεξη της 2ης σεζόν της λειτουργίας του, στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Αγρινίου, στο κτήριο της πρώην Τράπεζας της Ελλάδος.
Και αυτή ήταν η τελευταία της περιόδου 2025-2026.
Διοργανωτές του ανοιχτού σε όλους Λαϊκού Πανεπιστημίου είναι το 4ο και 6ο ΓΕΛ και το Εσπερινό Γυμνάσιο-Λύκειο Αγρινίου.
Στην τελευταία αυτή διάλεξη ομιλητές ήταν οι διοργανωτές του, οι διευθυντές του 4ου & 6ου Γ.Ε.Λ. Αγρινίου, Δρ. Παναγιώτης Κοντονάσιος και Δρ. Ηλίας (Λίνος) Υφαντής και η διευθύντρια του Νυχτερινού Γυμνασίου/Λυκείου Αγρινίου κυρία Έλενα Θεοδωροπούλου, που παρακάθησαν στο πάνελ καθώς και η συντονίστρια εκπαιδευτικός (φιλόλογος) κυρία Μαίρη Τσιαμάκη.
Χαιρετισμό στην εκδήλωση απηύθυνε ο κύριος Δημήτριος Ρηγογιάννης Σύμβουλος Παιδαγωγικής Ευθύνης τετάρτου και έκτου γενικού Λυκείου Αγρινίου.
Έγινε επισκόπηση των προηγούμενων τεσσάρων συνεδριάσεων της περιόδου, του Λαϊκού Πανεπιστημίου και των εξαίρετων ομιλητών που πέρασαν από το Αγρίνιο.
Αυτοί ήταν: 1ος ο Γιάννης Βαληνάκης, καθηγητής διεθνών σχέσεων και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας στο ΕΚΠΑ και πρώην υφυπουργό Εξωτερικών την περίοδο 2004-2009, που μίλησε για τις Ελληνοτουρκικές σχέσεις, με αφορμή το νέο βιβλίο του με τίτλο: «Για μια νέα στρατηγική απέναντι στην Τουρκία».
2ος ο συγγραφέας άνω των 35 βιβλίων Γεώργιος Καραμπελιάς, με θέμα της ομιλίας του: «1909-1922: Από τον θρίαμβο στην καταστροφή».
3ος ο επίσης συγγραφέας, αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου Μιχάλης Μαντζανάς με θέμα της ομιλίας του: «Το μήνυμα των 3 Ιεραρχών για τα προβλήματα της σύγχρονης εποχής».
Και 4ος ήταν ο Μανώλης Τζαγκαράκης, καθηγητής του τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πατρών. Θέμα του ήταν «Ο Παγκόσμιος Ιστός και η πορεία προς την Τεχνητή Νοημοσύνη».
Όλα τα παραπάνω θέματα, που αναλύθηκαν από καταξιωμένους επιστήμονες, έτυχαν της εκτίμησης όλων όσων παρακολούθησαν τις μοναδικές στο είδος τους διαλέξεις.
Θερμά συγχαρητήρια αξίζουν οι διοργανωτές του Λαϊκού Πανεπιστημίου, που για άλλη μια φορά επέλεξαν, κάλεσαν και έφεραν στην πόλη του Αγρινίου, ομιλητές που πρόσφεραν τις γνώσεις τους αφιλοκερδώς, σε πολίτες όλων των επιπέδων μόρφωσης και ηλικιών, που τους ενώνει η κοινή επιδίωξη και προσπάθεια για περισσότερη και αμεσότερη ενημέρωση.
Στην τελευταία συνάντηση του Λαϊκού Πανεπιστημίου, οι τρεις διοργανωτές του, ανέπτυξαν τα παρακάτω ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα θέματα, συνοδεύοντας και επεξηγώντας τα με ταυτόχρονη προβολή καρτελών ή βίντεο στις οθόνες της αίθουσας.
Ο Δρ. Παναγιώτης Κοντονάσιος μίλησε για τις «Αρχαϊκές ηθικές αξίες και οικονομική και πολιτική συμπεριφορά: Η περίπτωση του Σόλωνα»,
Η κυρία Έλενα Θεοδωροπούλου μίλησε για «Το σχολείο μετά την πανδημία: Ποιότητα, Καινοτομία και Ψηφιακή Εκπαίδευση».
Και ο Δρ. Ηλίας (Λίνος) Υφαντής για την «Τοπική Ιστορία και τεχνητή νοημοσύνη: Βλέπουμε τι έγινε ή πώς το φανταζόμαστε;».
Ο Διευθυντής του 6ου ΓΕΛ Δρ. Ηλίας Υφαντής έχει ασχοληθεί με την μετατροπή ποικίλων ιστορικών θεμάτων, με την βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, σε «ντοκιμαντέρ», αναπαριστάνοντας μάχες, κατασκευές και επιτεύγματα του παρελθόντος.
Αναπτύσσοντας και δίνοντας στα ιστορικά γεγονότα «κίνηση και ζωή», πέρα από τις στατικές εικόνες που είχαμε συνηθίσει για χιλιάδες χρόνια με την ζωγραφική, τις γκραβούρες και τις φωτογραφίες, η ιστορία γίνεται παραστατική και ευρύτερα αντιληπτή.
Ο Λίνος αναπαράστησε άγνωστα στους πολλούς ξεχασμένα τοπία, κτήρια και γεγονότα, της πόλης του παλιού Βραχωριού, όπως για παράδειγμα το ρολόι και τα γεφύρια που υπήρχαν στην Επανάσταση του 1821 και μετά από αυτή, στο Αγρίνιο.
Ευχόμαστε οι τωρινοί πρωτοπόροι οργανωτές του Λαϊκού Πανεπιστημίου, να βρουν το κουράγιο και να συνεχίσουν να προσφέρουν το προσεχές φθινόπωρο το πολιτιστικό και μορφωτικό έργο τους, για την κοινωνία της πόλης του Αγρινίου και της περιοχής μας γενικότερα.
Ακολουθούν οι ομιλίες της κυρίας Θεοδωροπούλου και Δρ. Κοντονάσιου. Κάποιοι ίσως από όσους παρακολούθησαν τις υπέροχες εισηγήσεις τους, στην τελευταία διάλεξη για αυτήν την περίοδο, να μην τα συγκράτησαν όλα όσα άκουσαν. Και πολλοί άλλοι που έχασαν την ευκαιρία να παραβρεθούν στην εκδήλωση, με την δημοσίευση των παρακάτω κειμένων θα έχουν μια «δεύτερη ευκαιρία» για μελέτη, διαβάζοντας τώρα ή ανατρέχοντας στα κείμενά τους αργότερα.
—————————-ο—————————
Ακολουθεί η εισήγηση του Δρ. Παναγιώτη Κοντονάσιου
Αρχαϊκές ηθικές αξίες και οικονομική και πολιτική συμπεριφορά: Η περίπτωση του Σόλωνα[1]
Ο Σόλων ο Εξηκεστίδου εκλέχτηκε ομόφωνα διαλλακτὴς και άρχων το 594/3 π.Χ. στην Αθήνα, προκειμένου να αντιμετωπίσει τη σοβούσα τότε πολιτική κρίση, η οποία είχε φυσικά και σοβαρές οικονομικο-κοινωνικές επιπτώσεις, αναλαμβάνοντας νομοθετικές πρωτοβουλίες, που είχαν και πολιτειακές διαστάσεις. Ο δῆμος και οι δυνατοὶ έδειξαν από κοινού τη διάθεσή τους να δώσουν ένα τέλος στην κρίση αυτήν με την εκλογή του Σόλωνα, ο οποίος ανέλαβε τη βαριά ευθύνη από συμπόνοια, όπως αναφέρει ο ίδιος, προς την πατρίδα, που κλoνιζόταν από τις εσωτερικές συγκρούσεις, και προσπάθησε από την αρχή να συμφιλιώσει τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές:
ἰσχυρᾶς δὲ τῆς στάσεως οὔσης καὶ πολὺν χρόνον ἀντικαθημένων ἀλλήλοις, εἵλοντο κοινῇ διαλλακτὴν καὶ ἄρχοντα Σόλωνα, καὶ τὴν πολιτείαν ἐπέτρεψαν αὐτῷ, ποιήσαντι τὴν ἐλεγείαν ἧς ἐστὶν ἀρχή·
“γιγνώσκω, καί μοι φρενὸς ἔνδοθεν ἄλγεα κεῖται,
πρεσβυτάτην ἐσορῶν γαῖαν [ Ἰ]αονίας
κλινομένην”,
ἐν ᾗ πρὸς ἑκατέρους ὑπὲρ ἑκατέρων μάχεται καὶ διαμφισβητεῖ, καὶ μετὰ ταῦτα κοινῇ παραινεῖ καταπαύειν τὴν ἐνεστῶσαν φιλονικίαν.
Οι λόγοι που οδήγησαν ειδικά στην επιλογή του Σόλωνα ήταν η ευγενική του καταγωγή, η μέση οικονομική του κατάσταση, το υψηλό του ήθος και η σοφία του. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν πλήρη πολιτικής σημασίας, καθώς ο συνδυασμός τους μπορούσε να εξασφαλίσει αφενός τη συναίνεση όλων των Αθηναίων στο πρόσωπό του, αφετέρου τον αντικειμενικό σκοπό της εκλογής του, που ήταν βεβαίως η όσο γινόταν ομαλότερη διέξοδος από την κρίση:
α) ἦν δ᾽ ὁ Σόλων τῇ μὲν φύσει καὶ τῇ δόξῃ τῶν πρώτων, τῇ δ᾽οὐσίᾳ καὶ
τοῖς πράγμασι τῶν μέσων….[3]
β)ἐνταῦθα δὴ τῶν Ἀθηναίων οἱ φρονιμώτατοι συνορῶντες τὸν Σόλωνα μόνον μάλιστα τῶν ἁμαρτημάτων ἐκτὸς ὄντα, καὶ μήτε τοῖς πλουσίοις κοινωνοῦντα τῆς ἀδικίας μήτε ταῖς τῶν πενήτων ἀνάγκαις ἐνεχόμενον, ἐδέοντο τοῖς κοινοῖς προσελθεῖν καὶ καταπαῦσαι τὰς διαφοράς. […] ᾑρέθη δὲ ἄρχων μετὰ Φιλόμβροτον ὁμοῦ καὶ διαλλακτὴς καὶ νομοθέτης, δεξαμένων προθύμως αὐτὸν ὡς μὲν εὔπορον τῶν πλουσίων, ὡς δὲ χρηστὸν τῶν πενήτων.[4]
γ) σοφίας μὲν γὰρ ἦν ὁμολογουμένως ἐραστής….[5]
Το ερώτημα που προκύπτει από τα παραπάνω είναι αν, πέρα από την εύλογη συμφιλιωτική διάθεση που ως εκ της θέσεώς του, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει, επέδειξε ο Σόλων, αναγνώριζε συγκεκριμένες ευθύνες και ποιες στο καθένα από τα ερίζοντα μέρη. Κατά τον Αριστοτέλη, ο Σόλων έριχνε το βάρος της ευθύνης στους πλούσιους, καταλογίζοντάς τους φυλαργυρία και αλαζονεία: [6] καὶ ὅλως αἰεὶ τὴν αἰτίαν τῆς στάσεως ἀνάπτει τοῖς πλουσίοις· διὸ καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ἐλεγείας δεδοικέναι φησὶ τήν τε φιλαργυρίαν τήν θ᾽ ὑπερηφανίαν, ὡς διὰ ταῦτα τῆς ἔχθρας ἐνεστώσης.
Σύμφωνα όμως με τη μαρτυρία του Πλουτάρχου ο Σόλων επέκρινε και τις δύο κοινωνικές ομάδες για την κατάσταση, αποδίδοντας τη φιλοχρηματία στον δήμο και περιορίζοντας έτσι την κύρια ευθύνη των δυνατών στην αλαζονεία τους:[7]
ἀλλ᾽ αὐτὸς ὁ Σόλων ὀκνῶν φησι τὸ πρῶτον ἅψασθαι τῆς πολιτείας, καὶ δεδοικὼς τῶν μὲν τὴν φιλοχρηματίαν, τῶν δὲ τὴν ὑπερηφανίαν.
Για να ξεκαθαρίσουμε το ζήτημα σχετικά με το ποια από τις δύο μαρτυρίες είναι η πιο αξιόπιστη και σε ποιο βαθμό, θα προσπαθήσουμε να ερμηνεύσουμε τη θέση του ίδιου του Σόλωνα σχετικά, όπως αυτή μάς παρατίθεται στα κείμενα που αποδίδονται σε αυτόν και που αποτελούν από ιστορική άποψη την πρώτη γραπτή μαρτυρία -ποιητική έστω- ενός νομοθέτη για την πολιτική του φιλοσοφία, η οποία υπαγόρευσε τις νομοθετικές του πρωτοβουλίες.
Δεν υπάρχει λοιπόν αμφιβολία ότι ο νομοθέτης στάθηκε με μεγάλη προσοχή, όπως ενεργεί κανείς σε μια πολύ επικίνδυνη συγκυρία, στο μέσον των δύο πλευρών, προσπαθώντας να εξασφαλίσει την απαραίτητη κοινωνική ισορροπία, όπως επέβαλλε η δίκη ή Δίκη (δικαιοσύνη, θεότητα της δικαιοσύνης), χωρίς να πάρει το μέρος κανενός, πράγμα που, αν το έκανε, θα οδηγούσε, κατά την εκτίμησή του, την όλη προσπάθειά του σε βέβαιη αποτυχία:
α) δήμῳ μὲν γὰρ ἔδωκα τόσον κράτος ὅσσον ἀπαρκεῖ,
τιμῆς οὔτ᾽ ἀφελὼν οὔτ᾽ ἐπορεξάμενος·
οἳ δ᾽ εἶχον δύναμιν καὶ χρήμασιν ἦσαν ἀγητοί,
καὶ τοῖς ἐφρασάμην μηδὲν ἀεικὲς ἔχειν.
5 ἔστην δ᾽ ἀμφιβαλὼν κρατερὸν σάκος ἀμφοτέροισι·
νικᾶν δ᾽ οὐκ εἴασ᾽ οὐδετέρους ἀδίκως.[8]
β) θεσμοὺς δ᾽ ὁμοίως τῷ κακῷ τε κἀγαθῷ
εὐθεῖαν εἰς ἕκαστον ἁρμόσας δίκην
20 ἔγραψα.[…]
…εἰ γὰρ ἤθελον
ἃ τοῖς ἐναντίοισιν ἥνδανεν τότε,
αὖθις δ᾽ ἃ τοῖσιν οὕτεροι φρασαίατο,
25 πολλῶν ἂν ἀνδρῶν ἥδ᾽ ἐχηρώθη πόλις.
τῶν οὕνεκ᾽ ἀλκὴν πάντοθεν ποιούμενος
ὡς ἐν κυσὶν πολλῇσιν ἐστράφην λύκος.[9]
γ) ἐγὼ δὲ τούτων ὥσπερ ἐν μεταιχμίῳ
10 ὅρος κατέστην.[10]
Με βάση τη στάση του αυτήν ο Σόλων καθορίζει και τις ευθύνες των δύο πλευρών. Έτσι στους πλούσιους καταλογίζει απληστία, αλαζονεία (πιθανότατα αυτό αφορούσε κυρίως τους νεόπλουτους εμπόρους της εποχής) και αγνωμοσύνη απέναντι στα θετικά που προέκυψαν γι’ αυτούς από τις νομοθετικές πρωτοβουλίες του ίδιου του Σόλωνα:
α) 5 αὐτοὶ δὲ φθείρειν μεγάλην πόλιν ἀφραδίῃσιν
ἀστοὶ βούλονται, χρήμασι πειθόμενοι….[11]
β) ὑμεῖς δ᾽ ἡσυχάσαντες ἐνὶ φρεσὶ καρτερὸν ἦτορ,
οἳ πολλῶν ἀγαθῶν ἐς κόρον ἠλάσατε,
ἐν μετρίοισι τίθεσθε μέγαν νόον. οὔτε γὰρ ἡμεῖς
πεισόμεθ᾽, οὔθ᾽ ὑμῖν ἄρτια ταῦτ᾽ ἔσεται.[12]
γ) ὅσοι δὲ μείζους καὶ βίαν ἀμείνονες,
5 αἰνοῖεν ἄν με καὶ φίλον ποιοίατο.
εἰ γάρ τις ἄλλος, φησί, ταύτης τῆς τιμῆς ἔτυχεν,
οὐκ ἂν κατέσχε δῆμον….[13]
Οι ευθύνες του δήμου, από την άλλη, σύμφωνα πάντοτε με την ποίηση του ίδιου του Σόλωνα, επιμερίζονται σε δύο κύριες ομάδες: σε αυτές που σχετίζονται με την υπάρχουσα πολιτικο-οικονομική κρίση και σε αυτές που σχετίζονται με την επικείμενη τυραννίδα του Πεισιστράτου.
Όσον αφορά την πρώτη ομάδα, ο Σόλων καταλογίζει και στον δήμο, όπως είδαμε ότι έκανε και με τους δυνατούς, αγνωμοσύνη ως προς τα οφέλη που αποκόμισε από τις πρωτοβουλίες και τον αδέκαστο χαρακτήρα του ίδιου του Σόλωνα, και απληστία που φτάνει μέχρι τον ωμό συμφεροντολογισμό, συνδυασμένη όμως δυστυχώς και με πλήρη έλλειψη ελευθεροφροσύνης:
α) δήμῳ μὲν εἰ χρὴ διαφάδην ὀνειδίσαι,
ἃ νῦν ἔχουσιν οὔποτ᾽ ὀφθαλμοῖσιν ἂν
εὕδοντες εἶδον …
[…] οὐδ᾽ ἐπαύσατο,
πρὶν ἀνταράξας πῖαρ ἐξεῖλεν γάλα.[14]
β) ἐγὼ δὲ τῶν μὲν οὕνεκα ξυνήγαγον
δῆμον, τί τούτων πρὶν τυχεῖν ἐπαυσάμην;
συμμαρτυροίη ταῦτ᾽ ἂν ἐν δίκῃ Χρόνου
μήτηρ μεγίστη δαιμόνων Ὀλυμπίων
5 ἄριστα, Γῆ μέλαινα, τῆς ἐγώ ποτε
ὅρους ἀνεῖλον πολλαχῇ πεπηγότας,
πρόσθεν δὲ δουλεύουσα, νῦν ἐλευθέρα.
πολλοὺς δ᾽ Ἀθήνας, πατρίδ᾽ εἰς θεόκτιτον,
ἀνήγαγον πραθέντας, ἄλλον ἐκδίκως,
10 ἄλλον δικαίως, τοὺς δ᾽ ἀναγκαίης ὑπὸ
χρειοῦς φυγόντας, γλῶσσαν οὐκέτ᾽ Ἀττικὴν
ἱέντας, ὡς ἂν πολλαχῇ πλανωμένους·
τοὺς δ᾽ ἐνθάδ᾽ αὐτοῦ δουλίην ἀεικέα
ἔχοντας, ἤθη δεσποτῶν τρομευμένους,
15 ἐλευθέρους ἔθηκα.[15]
γ) ἃ δὲ φυγόντος αὐτοῦ τὴν τυραννίδα πολλοὶ
καταγελῶντες ἔλεγον, γέγραφεν οὕτως·
“οὐκ ἔφυ Σόλων βαθύφρων οὐδὲ βουλήεις ἀνήρ·
ἐσθλὰ γὰρ θεοῦ διδόντος αὐτὸς οὐκ ἐδέξατο.
περιβαλὼν δ᾽ ἄγρην ἀγασθεὶς οὐκ ἐπέσπασεν μέγα
δίκτυον, θυμοῦ θ᾽ ἁμαρτῇ καὶ φρενῶν ἀποσφαλείς.
5 ἤθελον γάρ κεν κρατήσας, πλοῦτον ἄφθονον λαβὼν
καὶ τυραννεύσας Ἀθηνῶν μοῦνον ἡμέραν μίαν,
ἀσκὸς ὕστερον δεδάρθαι κἀπιτετρῖφθαι γένος.” ταῦτα τοὺς πολλοὺς καὶ φαύλους περὶ αὐτοῦ πεποίηκε λέγοντας.[16]
Η απάντηση του Σόλωνα σ’ αυτήν την εξωφρενική για τον ίδιο κριτική, ότι ήταν περίπου ανόητος που δεν άρπαξε την ευκαιρία που είχε μπροστά του, να γίνει τύραννος των Αθηνών, όπως κάθε άλλος -και εν προκειμένω άνθρωπος του λαού- θα έκανε στη θέση του, είναι ότι το αντίθετο προς την δίκην κέρδος, που εξασφαλίζουν προφανώς τέτοιες υψηλές θέσεις που επιτρέπουν και την αυθαιρεσία, δεν είναι το παν· ούτε εξάλλου και η υστεροφημία εξασφαλίζεται από την τυραννίδα αλλά από την απάρνησή της.[17] Εκείνο που τελικά έχει αξία για έναν νουνεχή άνθρωπο είναι η ἀγαθὴ δόξα,[18] δηλαδή το καλό όνομα που αφήνει πίσω του, από τη στιγμή κιόλας που είναι γνωστό ότι ο πλούτος είναι αβέβαιος, αφού πολύ εύκολα μπορεί να αλλάζει χέρια.[19]
Η κυριότερη κατηγορία όμως που φαίνεται να απευθύνει ο Σόλων εναντίον του δήμου στο πλαίσιο της πρώτης ομάδας ευθυνών είναι ότι υπήρχαν και κάποιοι που του ζητούσαν να εφαρμόσει στην Αθήνα αυτό που έκανε ο Λυκούργος στη Σπάρτη, δηλαδή την ἰσομοιρίαν μεταξύ όλων των πολιτών:[20]
…οὐδὲ πιείρας χθονὸς
πατρίδος κακοῖσιν ἐσθλοὺς ἰσομοιρίαν ἔχειν.
Οι πολιτικοί λόγοι πίσω από αυτήν τη θέση του Σόλωνα στο ζήτημα της ἰσομοιρίας, όπως μας τους παραθέτει ο Πλούταρχος, παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τα επικριτικά μάλλον εδώ σχόλια του βιογράφου του, ο Σόλων δεν μπορούσε να πετύχει για τους συμπολίτες του αυτό το μέγιστον που πέτυχε ο Λυκούργος στη Σπάρτη, εφόσον δεν είχε τη δυνατότητα να εφαρμόσει και τις ίδιες με τον δεύτερο μεθόδους. Ο λόγος ήταν ότι ο Σόλων ήταν ένας μετριοπαθής πολιτικά, δημοκρατικά εκλεγμένος, ηγέτης που προσπαθούσε να διεκπεραιώσει την αποστολή που του ανατέθηκε από τους πολίτες, στηριζόμενος αποκλειστικά στην πειθώ και στη λαϊκή εμπιστοσύνη, ενώ ο Λυκούργος ήταν ένας βασιλιάς, που μπορούσε να χρησιμοποιήσει και τη βία, για να επιβάλει τελικά τις μεταρρυθμίσεις του στην κοινότητα:[21]
οὐδὲ παντάπασιν, ὥσπερ ὁ Λυκοῦργος, ὁμαλοὺς τοῖς βίοις καὶ ἴσους κατέστησεν. ἀλλ᾽ ἐκεῖνος μὲν ἑνδέκατος ὢν ἀφ᾽Ἡρακλέους καὶ βεβασιλευκὼς ἔτη πολλὰ τῆς Λακεδαίμονος, ἀξίωμα μέγα καὶ φίλους καὶ δύναμιν οἷς ἔγνω καλῶς περὶ τῆς πολιτείας ὑπηρετοῦσαν εἶχε, καὶ βίᾳ μᾶλλον ἢ πειθοῖ χρησάμενος, ὥστε καὶ τὸν ὀφθαλμὸν ἐκκοπῆναι, κατειργάσατο τὸ μέγιστον εἰς σωτηρίαν πόλεως καὶ ὁμόνοιαν, μηδένα πένητα μηδὲ πλούσιον εἶναι τῶν πολιτῶν· Σόλων δὲ τούτου μὲν οὐκ ἐφίκετο τῇ πολιτείᾳ δημοτικὸς ὢν καὶ μέσος, ἐνδεέστερον δὲ τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως οὐδὲν ἔπαξεν, ὁρμώμενος ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι καὶ πιστεύειν αὐτῷ τοὺς πολίτας.
Ο ίδιος ο Σόλων όμως εξηγεί πολύ καλύτερα από τον Πλούταρχο την άρνησή του να προχωρήσει στην ἰσομοιρίαν: πίσω από τη συνειδητή αυτήν επιλογή του Αθηναίου νομοθέτη βρίσκεται όλη η πολιτική του φιλοσοφία. Στην πραγματικότητα για τον Σόλωνα το να κάνει κάτι τέτοιο ήταν έξω από κάθε λογική, με βάση την δίκην και την Εὐνομίην (σωστή μοιρασιά), η οποία είναι το αντίδοτο στο κυνήγι του κόρου (πλησμονής, πλούτου) των πλουσίων, στην ὕβριν (αλαζονεία) των φτωχών, υπό την έννοια προφανώς ότι διεκδικούν πράγματα που δεν τους ανήκουν, και γενικά στην ἄτην (τύφλα του νου) και των δύο. Εύλογα λοιπόν η ἰσομοιρία αποτελούσε για τον Σόλωνα εξόφθαλμη Δυσνομίη (κακή μοιρασιά):[22]
30 ταῦτα διδάξαι θυμὸς Ἀθηναίους με κελεύει,
ὡς κακὰ πλεῖστα πόλει Δυσνομίη παρέχει,
Εὐνομίη δ᾽ εὔκοσμα καὶ ἄρτια πάντ᾽ ἀποφαίνει,
καὶ θαμὰ τοῖς ἀδίκοις ἀμφιτίθησι πέδας,
τραχέα λειαίνει, παύει κόρον, ὕβριν ἀμαυροῖ,
35 αὐαίνει δ᾽ ἄτης ἄνθεα φυόμενα,
εὐθύνει δὲ δίκας σκολιάς, ὑπερήφανά τ᾽ ἔργα
πραΰνει, παύει δ᾽ ἔργα διχοστασίης,
παύει δ᾽ ἀργαλέης ἔριδος χόλον· ἔστι δ᾽ ὑπ᾽ αὐτῆς
πάντα κατ᾽ ἀνθρώπους ἄρτια καὶ πινυτά.
Αλλά και για την ενίσχυση του Πεισιστράτου, που επιτάχυνε την εγκαθίδρυση της τυραννίδας του στην Αθήνα και οδήγησε στην απώλεια της ιδιότητας του πολίτη για τους Αθηναίους, ο Σόλων αποδίδει ευθύνες στον δήμο. Ο κακός χαρακτήρας, η ελπίδα του εύκολου κέρδους και η επιπολαιότητα μετατρέπουν τον δήμο σε εύκολη λεία για τον επίδοξο τύραννο:[23]
εἰ δὲ πεπόνθατε δεινὰ δι᾽ ὑμετέρην κακότητα, μή τι
θεοῖς τούτων μοῖραν ἐπαμφέρετε.
αὐτοὶ γὰρ τούτους ηὐξήσατε, ῥύσια δόντες, καὶ διὰ ταῦτα
κακὴν ἴσχετε δουλοσύνην.
5 ὑμέων δ᾽ εἷς μὲν ἕκαστος ἀλώπεκος ἴχνεσι βαίνει, σύμπασιν
δ᾽ ὑμῖν κοῦφος ἔνεστι νόος.
εἰς γὰρ γλῶσσαν ὁρᾶτε καὶ εἰς ἔπη αἱμύλου ἀνδρός, εἰς ἔργον
δ᾽ οὐδὲν γιγνόμενον βλέπετε.
Αν οι παραπάνω ευθύνες του δήμου είναι βαριές, κατά τον Σόλωνα, αυτές των ηγετών του είναι συντριπτικές. Πρώτα-πρώτα είναι και αυτοί άπληστοι και προβαίνουν σε αδικίες, για να χορτάσουν την ακόρεστη επιθυμία τους για πλούτο, χωρίς να υπολογίζουν την πρόκληση που αποτελεί για την Δίκην η ὕβρις και την αναπόδραστη τιμωρία που συνεπάγεται αυτό:[24]
…δήμου θ᾽ ἡγεμόνων ἄδικος νόος, οἷσιν ἑτοῖμον
ὕβριος ἐκ μεγάλης ἄλγεα πολλὰ παθεῖν
οὐ γὰρ ἐπίστανται κατέχειν κόρον, οὐδὲ παρούσας
10 εὐφροσύνας κοσμεῖν δαιτὸς ἐν ἡσυχίῃ.
…
πλουτοῦσιν δ᾽ ἀδίκοις ἔργμασι πειθόμενοι.
…
οὔθ᾽ ἱερῶν κτεάνων οὔτε τι δημοσίων
φειδόμενοι †κλέπτουσιν ἐφ᾽ ἁρπαγῇ† ἄλλοθεν ἄλλος,
οὐδὲ φυλάσσονται σεμνὰ θέμεθλα Δίκης,
15 ἣ σιγῶσα σύνοιδε τὰ γιγνόμενα πρό τ᾽ ἐόντα,
τῷ δὲ χρόνῳ πάντως ἦλθ᾽ ἀποτεισομένη.
Οι ηγέτες του δήμου εξάλλου εμφανίζονται να αγνοούν τους κανόνες της άριστης διοίκησης. Για τον Σόλωνα, χωρίς καμία έκπληξη, είναι φανερό ότι, για να ακολουθεί ο δήμος τους ηγέτες του με τρόπο άριστο, είναι επιβεβλημένη η μέση οδός, η οποία καθιστά τον ηγέτη ένα είδος παιδαγωγού:[25]
δῆμος δ᾽ ὧδ᾽ ἂν ἄριστα σὺν ἡγεμόνεσσιν ἕποιτο,
μήτε λίαν ἀνεθεὶς μήτε βιαζόμενος.
τίκτει γὰρ κόρος ὕβριν, ὅταν πολὺς ὄλβος ἕπηται
ἀνθρώποισιν, ὅσοις μὴ νόος ἄρτιος ᾖ.
Η πιο σοβαρή όμως ευθύνη για τους ηγέτες του δήμου είναι η δημεγερτική αφροσύνη που επιδεικνύουν. Ειδικότερα, ξεσηκώνουν τον δήμο, προφανέστατα για να εξασφαλίσουν την εύνοιά του, πιθανότατα συκοφαντώντας αντιπάλους και υποσχόμενοι οφέλη, αλλά αγνοούν ότι στη συνέχεια μπορεί η κατάσταση να ξεφύγει από τον έλεγχό τους και να καταλήξει στην εγκαθίδρυση τυραννίδας με θύματα τόσο τον δήμο όσο και τους ίδιους. Η κατάσταση αυτή μπορεί να παραλληλιστεί με ακραία φυσικά φαινόμενα, γεγονός που αποδεικνύει ότι για τον Σόλωνα ήταν ένα είδος πολιτικού νόμου με καθολική, κατά κάποιο τρόπο φυσική, ισχύ:[26]
α) ἐκ νεφέλης πέλεται χιόνος μένος ἠδὲ χαλάζης,
βροντὴ δ᾽ ἐκ λαμπρᾶς γίνεται ἀστεροπῆς.
ἀνδρῶν δ᾽ ἐκ μεγάλων πόλις ὄλλυται, εἰς δὲ μονάρχου
δῆμος ἀιδρείῃ δουλοσύνην ἔπεσεν.
5 λίην δ᾽ ἐξάραντ᾽ οὐ ῥᾴδιόν ἐστι κατασχεῖν
ὕστερον, ἀλλ᾽ ἤδη χρὴ περὶ πάντα νοεῖν.
β) ἐξ ἀνέμων δὲ θάλασσα ταράσσεται· ἢν δέ τις αὐτὴν
μὴ κινῇ, πάντων ἐστὶ δικαιοτάτη.[27]
Aξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ο Πλούταρχος αναφέρει τα αποσπάσματα αυτά σαν ένα δείγμα απλής φυσικής φιλοσοφίας.[28] Ότι όμως οι στίχοι αυτοί είναι καθαρά πολιτικοί και παραπέμπουν εξόφθαλμα σε δημεγερτική νοοτροπία, προκύπτει και από ένα αντίστοιχο χωρίο που συναντάμε στον Κικέρωνα, ο οποίος αναμφισβήτητα ήταν βαθύς γνώστης της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, φροντίζοντας κιόλας να την αξιοποιεί αρκούντως στο έργο του:[29]
ut mare, quod sua natura tranquillum sit, ventorum vi agitari atque turbari, sic populum Romanum sua sponte esse placatum, hominum seditiosorum vocibus ut violentissimis tempestatibus concitari (Όπως η θάλασσα, που από τη φύση της είναι ήρεμη, από τη δύναμη των ανέμων γίνεται τρικυμιώδης και συνταράσσεται, έτσι και ο ρωμαϊκός λαός, από μόνος του φιλήσυχος, ξεσηκώνεται απ’ τους λόγους των δημαγωγών, όπως από μια βιαιότατη θύελλα).
Οι συνέπειες από όλη αυτήν την κατάσταση, η οποία οδηγεί σε ανταγωνισμούς μεταξύ των ηγεμόνων του δήμου και των δυνατών για την εξασφάλιση του πλούτου και της πολιτικής δύναμης γενικά, είναι βαρύτατες για όλη την πόλη. Η τυραννίδα, ο εμφύλιος πόλεμος, ο εξανδραποδισμός, με μια φράση το δημόσιον κακόν, δεν αφήνει κανέναν ανεπηρέαστο, όπου και αν αυτός επιχειρήσει να κρυφτεί. Ο λόγος είναι προφανώς ότι ως δημόσιον κακόν αφορά όλη την κοινότητα. Και δεν είναι βεβαίως καθόλου παράδοξο που πλήττει κυρίως τους πιο αδύναμους, τον δήμο, αυτόν δηλαδή που υποτίθεται ότι κυρίως υπερασπίζονται οι ηγέτες του:[30]
τοῦτ᾽ ἤδη πάσῃ πόλει ἔρχεται ἕλκος ἄφυκτον,
εἰς δὲ κακὴν ταχέως †ἤλυθε† δουλοσύνην,
ἢ στάσιν ἔμφυλον πόλεμόν θ᾽ εὕδοντ᾽ ἐπεγείρει,
20 ὃς πολλῶν ἐρατὴν ὤλεσεν ἡλικίην.
ἐκ γὰρ δυσμενέων ταχέως πολυήρατον ἄστυ
τρύχεται ἐν συνόδοις τοῖς ἀδικοῦσι φίλους.
ταῦτα μὲν ἐν δήμῳ στρέφεται κακά· τῶν δὲ πενιχρῶν
ἱκνοῦνται πολλοὶ γαῖαν ἐς ἀλλοδαπήν,
25 πραθέντες δεσμοῖσί τ᾽ ἀεικελίοισι δεθέντες.
οὕτω δημόσιον κακὸν ἔρχεται οἴκαδ᾽ ἑκάστῳ,
αὔλειοι δ᾽ ἔτ᾽ ἔχειν οὐκ ἐθέλουσι θύραι,
ὑψηλὸν δ᾽ ὑπὲρ ἕρκος ὑπέρθορεν, εὗρε δὲ πάντως,
εἰ καί τις φεύγων ἐν μυχῷ ᾖ θαλάμου.
Συμπεράσματα:
Η ποίηση του Σόλωνα για πρώτη φορά στη σωζόμενη παγκόσμια γραμματεία μάς μεταφέρει το σημαντικότατο πολιτικό μήνυμα ότι η ελεύθερη και αξιοπρεπής πολιτική κοινωνία, για να λειτουργήσει σωστά, έχει ανάγκη όλους τους πολίτες της, ανεξαρτήτως κοινωνικής θέσεως, αλλά με Εὐνομίην για τον καθέναν, η οποία βασίζεται στη Δίκην, ώστε να αποφευχθεί η ὕβρις. Η ισοπέδωση της ἰσομοιρίας, από την άλλη, παραπέμπει σε απολυταρχικό καθεστώς, που είναι ισοδύναμο της δουλείας. Επιπροσθέτως ακόμη και η απεριόριστη, αρκεί να είναι δίκαιη, βελτίωση των συνθηκών ζωής του καθενός, ασχέτως οικονομικής επιφάνειας, είναι δυνατή μέσα στην ελεύθερη πολιτική κοινωνία, αν εκλείψει η απληστία από όλους -και από τον δήμο- και αν ειδικά οι ηγέτες του δήμου αποκηρύξουν τη δημεγερτική αφροσύνη ως πολιτική πρακτική, η οποία οδηγεί με βεβαιότητα, αργά ή γρήγορα, σε πολλά δεινά με χειρότερο την τυραννίδα. Αυτά μπορούν τελικά να συμβούν, μόνο αν ο λαός, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου συγκροτεί ο δήμος, που προφανέστατα έχει αυξημένες ευθύνες σε ένα ελεύθερο πολιτειακό καθεστώς, στηρίζει σοφούς και αδέκαστους πολιτικούς, όπως ο Σόλων, και δεν μπορούν να επιβληθούν από κανέναν άλλον, γιατί τότε θα είμαστε εκτός του πλαισίου της ελευθερίας. Αυτό το νόημα φαίνεται να είχε, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, και ο νόμος που ο Σόλων θέσπισε για την υποχρεωτική συμμετοχή στα κοινά:[31]
… ἄτιμον εἶναι τὸν ἐν στάσει μηδετέρας μερίδος γενόμενον. Βούλεται δ᾽, ὡς ἔοικε, μὴ ἀπαθῶς μηδ᾽ ἀναισθήτως ἔχειν πρὸς τὸ κοινόν, ἐν ἀσφαλεῖ θέμενον τὰ οἰκεῖα καὶ τῷ μὴ συναλγεῖν μηδὲ συννοσεῖν τῇ πατρίδι καλλωπιζόμενον, ἀλλ᾽ αὐτόθεν τοῖς τὰ βελτίω καὶ δικαιότερα πράττουσι προσθέμενον, συγκινδυνεύειν καὶ βοηθεῖν, μᾶλλον ἢ περιμένειν ἀκινδύνως τὰ τῶν κρατούντων.
Παναγιώτης Ν. Κοντονάσιος, ΕΚΠΑ
Σημειώσεις στο παραπάνω κείμενο:
1 τα κείμενα του Σόλωνα που αξιοποιούνται στην παρούσα εργασία είναι από την έκδοση του M. L. West (OCT 1980), του Αριστοτέλη από την έκδοση του F. G. Kenyon (OCT 1920), του Πλουτάρχου από την έκδοση του B. Perrin (HUP 19987), ενώ το μοναδικό του Κικέρωνα είναι από την έκδοση του Α. C. Clark (OCT 1908). Εκτός από το κείμενο του Κικέρωνα που μεταφράζω ο ίδιος, όλα τα αρχαιοελληνικά κείμενα παρατίθενται αμετάφραστα, αλλά με έντονα γράμματα, για τη διευκόλυνση του αναγνώστη, στα σημεία εκείνα που κρίνουμε σπουδαιότερα για την κατανόηση του θέματός μας. Για λόγους ασφυκτικής πίεσης χρόνου, δυστυχώς η εργασία μας στην παρούσα μορφή της δεν υποστηρίζεται από βιβλιογραφικές παραπομπές. Ο αναγνώστης όμως μπορεί να βρει μια σχετική ενδεικτική βιβλιογραφία στο τέλος της εργασίας μας για αναλυτικότερη μελέτη πάνω στο θέμα μας.
2 W. 4a.
3 Ἀριστ. Ἀθ. 5.3.
4 Πλούτ. Σόλ. 14.1-2.
5 Πλούτ. Σόλ. 2.2· πβ. και ibid. 31.3: γηράσκω δ᾽ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος.
6 Άριστ. Ἀθ. 5.3.
7 Πλούτ. Σόλ. 14.2.
8 W. 5· πβ. και Πλούτ. Σόλ. 14.4, για χρησμό από τους Δελφούς που του υποδείκνυε το μέσον.
9 W. 36.18-20 και 22-27.
10 W. 37.9-10.
11 W. 4.5-6.
12 W. 4c.
13 W. 37.4-7· πβ. και W. 36.20-22.14 W. 37.1-3 και 7-8.
15 W. 36.1-15.
16 W. 33· πβ. W. 34.7-8.
17 Αυτό φαίνεται να εξηγεί στο απόσπασμα W. 13, μια κατά τα άλλα δυσερμήνευτη ελεγεία· πβ. και W. 24 και ειδικά W. 32.
18 W. 13.4 και 8.
19 W. 15.
20 W. 34.8-9.
21 Πλούτ. Σόλ. 16.1-2.
22 W. 4.30-39· πβ. και παραπάνω, W. 5, W. 36.18-20 και 22-27, και W. 37.9-10.
23 W. 11· πβ. και W. 10.
24 W. 4.7-16· πβ. και παραπάνω, W. 4.5-6 και W. 4c.
25 W. 6.
26 W. 9.
27 W. 12.
28 Πλούτ. Σόλ. 3.4-5.
29 Cic. Clu. 138.
30 W. 4.17-29.
31 Πλούτ. Σόλ. 20.1.
———————ο———————-
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Almeida J. A. (2003), Justice as an Aspect of the Polis Idea in Solon’s Political Poems: A Reading of the Fragments in Light of the Researches of New Classical Archaeology, Leiden and Boston.
Block J. and Lardinois A. P. M. H. (2006), Solon of Athens: New Historical and Philological Approaches, Leiden and Boston.
Lewis J. D. (2006), Solon the Thinker: Political Thought in Archaic Athens, London.
Martina A. (1968), Solon, Roma.
Μπάρμπας Ι. Α. (2000), Λυρικών λόγος και ιστορική πράξη: Καλλίνος, Τυρταίος, Σιμωνίδης, Αρχίλοχος, Σόλων, Αλκαίος, Θέογνις, Αριστοτέλης, Βακχυλίδης, Θεσσαλονίκη.
Νούσια Μ. (2010), Solon the Athenian: The poetic Fragments, Leiden.
Περυσινάκης Ι. Ν. (2012), Αρχαϊκή λυρική ποίηση: ηθικές αξίες και πολιτική συμπεριφορά στην αρχαία ελληνική λογοτεχνία: προβλήματα ερμηνείας και μετάφρασης της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας: μια ερμηνευτική προσέγγιση: ανθολογία αρχαϊκής λυρικής ποίησης με βάση την αρετή και τον αγαθόν: κείμενο-μετάφραση-ερμηνεία, Αθήνα.
Ruschenbusch E. (1966), Σόλωνος νόμοι : die Fragmente des solonischen Gesetzeswerkes mit einer Text- und Uberlieferungsgeschichte (Historia Einzelschrift 9), Wiesbaden.
————————ο————————
Ακολουθεί η εισήγηση της κυρίας Έλενας Θεοδωροπούλου
ΟΜΙΛΙΑ (ΜΕΡΟΣ Α΄)
1η Διαφάνεια – Τίτλος
Το σχολείο μετά την πανδημία: ποιότητα, καινοτομία και ψηφιακή εκπαίδευση
Καλησπέρα σας, θα ήθελα αρχικά να σας ευχαριστήσω θερμά για την παρουσία σας σήμερα εδώ. Η σημερινή μου ομιλία έχει τίτλο……και δεν είναι μια τυπική παρουσίαση εκπαιδευτικών πολιτικών ή τεχνολογικών εργαλείων.
2η Διαφάνεια – Εισαγωγή
Είναι μια προσπάθεια να σκεφτούμε βαθύτερα τι σημαίνει «σχολείο» μετά από μια παγκόσμια εμπειρία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και μαθαίνουμε. Θα σας μιλήσω σήμερα με την ιδιότητα της εκπαιδευτικού, αλλά και της ερευνήτριας. Η ενασχόλησή μου με τη Διοίκηση Ολικής Ποιότητας και την εκπαιδευτική καινοτομία είναι αποτέλεσμα πολυετούς μελέτης, αλλά και καθημερινής τριβής με τη σχολική πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι όσα θα ακούσετε είναι στοιχεία που προκύπτουν από βιβλιογραφία, έρευνα και εμπειρία.
3η Διαφάνεια – Η πανδημία ως μεγεθυντικός φακός
Δεν θα προσπαθήσω να σας πείσω ότι το σχολείο «μεταμορφώθηκε» μετά την πανδημία. Ούτε ότι λύθηκαν όλα τα προβλήματα.
Αντίθετα, θα προσπαθήσω να δείξω ότι η πανδημία λειτούργησε ως μεγεθυντικός φακός. Έκανε πιο ορατά όσα ήδη υπήρχαν: τις ανισότητες, τις αδυναμίες, αλλά και τις δυνατότητες του εκπαιδευτικού συστήματος.
Όταν έκλεισαν τα σχολεία και η διδασκαλία μεταφέρθηκε στις οθόνες, δεν είχαμε μπροστά μας απλώς μια τεχνική πρόκληση. Είχαμε μπροστά μας μια παιδαγωγική κρίση.
Το σχολείο, ως χώρος συνάντησης, σχέσης και αλληλεπίδρασης, έπρεπε ξαφνικά να υπάρξει χωρίς φυσική παρουσία. Και αυτό από μόνο του μας ανάγκασε να αναρωτηθούμε: τι είναι τελικά το σχολείο; Είναι το κτίριο; Είναι το ωρολόγιο πρόγραμμα; Ή είναι οι σχέσεις που αναπτύσσονται μέσα σε αυτό;
Πολλοί εκπαιδευτικοί βρεθήκαμε να διδάσκουμε μπροστά σε μαύρες οθόνες, χωρίς να ξέρουμε αν οι μαθητές παρακολουθούν, αν καταλαβαίνουν, αν αντέχουν. Πολλοί μαθητές, από την άλλη, βίωσαν μοναξιά, κόπωση, αποσύνδεση. Και πολλοί γονείς ένιωσαν αμηχανία και άγχος, προσπαθώντας να στηρίξουν μια διαδικασία για την οποία δεν είχαν προετοιμαστεί.
Και όμως, μέσα σε αυτές τις συνθήκες, το σχολείο δεν κατέρρευσε. Λειτούργησε, με δυσκολίες, με αστοχίες, αλλά λειτούργησε. Αυτό από μόνο του είναι ένα σημαντικό στοιχείο. Γιατί δείχνει ότι το εκπαιδευτικό σύστημα έχει αντοχές, αλλά και ότι αυτές οι αντοχές στηρίζονται : στους εκπαιδευτικούς, στους μαθητές, στις οικογένειες.
4η Διαφάνεια – Ποιότητα στην εκπαίδευση & Διοίκηση Ολικής Ποιότητας
Εδώ ακριβώς ξεκινά η συζήτηση για την ποιότητα. Η δυσκολία ορισμού οφείλεται στην υποκειμενικότητα της ποιότητας στο βαθμό που ο προσδιορισμός της βασίζεται στα προσωπικά κριτήρια που υιοθετεί ο καθένας μας. Γιατί η ποιότητα στην εκπαίδευση δεν είναι κάτι χειροπιαστό. Δεν είναι ένα πιστοποιητικό. Δεν είναι ένας δείκτης. Το ποιοτικό σχολείο είναι εκείνο που βελτιστοποιεί τις υποδομές, τους κανόνες και τις πρακτικές λειτουργίας του και αξιοποιεί αποτελεσματικά όλους τους διαθέσιμους πόρους προκειμένου να υποστηρίξει την ανάπτυξη της απόδοσης διδασκόντων και διδασκομένων.
Θα αναφερθώ τώρα σε μια φιλοσοφία διοίκησης που πραγματικά υποστηρίζω, γι’ αυτό άλλωστε και τη μελετώ σε διδακτορικό επίπεδο. Εστιάζει στη συνεχή βελτίωση, στη συμμετοχή όλων και στη δημιουργία κουλτούρας ποιότητας, την Διοίκηση Ολικής Ποιότητας (ΔΟΠ). Η Διοίκηση Ολικής Ποιότητας είναι μια φιλοσοφία διοίκησης που θέλει όλους τους εργαζόμενους μιας επιχείρησης να συνεργάζονται συνεχώς για να βελτιώνουν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, με μοναδικό σκοπό την πλήρη ικανοποίηση του πελάτη. Η φιλοσοφία αυτή ξεκίνησε από τον βιομηχανικό τομέα και ο Deming, ένας από τους βασικούς θεωρητικούς της , υποστήριζε ότι τα περισσότερα προβλήματα δεν οφείλονται στους ανθρώπους, αλλά στο σύστημα μέσα στο οποίο εργάζονται. Αν θέλουμε καλύτερα αποτελέσματα, πρέπει να βελτιώσουμε το σύστημα, όχι να κατηγορούμε τα άτομα.
5η Διαφάνεια – Τι σημαίνει Διοίκηση Ολικής Ποιότητας στο σχολείο
Όταν αυτή η φιλοσοφία μεταφέρεται στην εκπαίδευση, μιλάμε για ένα σχολείο που
α. δεν λειτουργεί με λογική ελέγχου και τιμωρίας, αλλά
β. με λογική συνεργασίας,
γ. αναστοχασμού και
δ. συνεχούς βελτίωσης.
Ένα σχολείο όπου η ποιότητα δεν επιβάλλεται «από πάνω», αλλά καλλιεργείται «από μέσα», που δεν ζητά απλώς αποτελέσματα.
Δημιουργεί τις συνθήκες ώστε τα αποτελέσματα να μπορούν να προκύψουν. 1. Μειώνει τη γραφειοκρατία, 2. ενισχύει τη συνεργασία, 3. επενδύει στην επαγγελματική ανάπτυξη και 4. αναγνωρίζει ότι η βελτίωση είναι συλλογική διαδικασία.
Η ανάγκη μείωσης της γραφειοκρατίας είναι σημαντικό στοιχείο. Πολλοί εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι ο χρόνος και η ενέργειά τους καταναλώνονται σε διαδικασίες που δεν συνδέονται άμεσα με τη διδασκαλία και τη μάθηση. Αυτό δεν είναι απλώς οργανωτικό ζήτημα. Είναι ζήτημα ποιότητας. Γιατί όταν ο εκπαιδευτικός εξαντλείται σε διοικητικά καθήκοντα, στερείται τον χρόνο που θα μπορούσε να αφιερώσει στον παιδαγωγικό σχεδιασμό, στην καινοτομία, στη συνεργασία με τους μαθητές.
6η Διαφάνεια – Ο ρόλος της σχολικής ηγεσίας
Στο πλαίσιο της Διοίκησης Ολικής Ποιότητας, η σχολική ηγεσία έχει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης, συνεργασίας και συνεχούς βελτίωσης. Ένα σχολείο στο οποίο ο εκπαιδευτικός νιώθει ότι μπορεί να δοκιμάσει, να αποτύχει και να ξαναπροσπαθήσει, είναι ένα σχολείο που έχει προοπτική. Ο διευθυντής ή η διευθύντρια μιας σχολικής μονάδας μπορεί να λειτουργήσει είτε ως παράγοντας πίεσης είτε ως παράγοντας υποστήριξης.
7η Διαφάνεια – Ο ρόλος μαθητών και γονέων
Αλλά δεν είναι μόνο οι εκπαιδευτικοί και η ηγεσία. Είναι και οι μαθητές και οι γονείς. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο το τι γίνεται μέσα στην τάξη. Αφορά και το πώς αντιλαμβάνονται οι γονείς τη μάθηση, το πώς στηρίζουν τα παιδιά τους και το πώς συμμετέχουν στον σχολικό διάλογο. Η ψηφιακή παιδεία δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι κοινωνική.
Φανταστείτε οι γονείς να σχολιάσουν αρνητικά την προσπάθεια ενός εκπαιδευτικού να εφαρμόσει το μοντέλο της ανεστραμμένης τάξης. πώς θα αντιδράσει ο μαθητής; πώς θα μεταφερθεί αυτό το σχολικό περιβάλλον;
8η Διαφάνεια – Καινοτομία & Εκπαιδευτική καινοτομία
Να αναφερθούμε τώρα και στον όρο καινοτομία, ο οποίος χρησιμοποιείται στις μέρες μας με μεγάλη ευκολία για οτιδήποτε νέο. Στη βιβλιογραφία, όμως, η καινοτομία δεν ορίζεται απλώς ως κάτι «καινούριο». Ορίζεται ως η εισαγωγή μιας νέας πρακτικής που βελτιώνει ουσιαστικά τη λειτουργία ενός συστήματος. Στην εκπαίδευση, η εκπαιδευτική καινοτομία αφορά αλλαγές που βελτιώνουν τη μάθηση των μαθητών, ενισχύουν τον ρόλο του εκπαιδευτικού και ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες.
Καινοτομία δεν αφορά μόνο την αλλαγή πρακτικών, αλλά και την η αλλαγή σχέσεων. Η δημιουργία κοινοτήτων μάθησης, η συνεργασία μεταξύ σχολείων, η ανταλλαγή καλών πρακτικών. Όλα αυτά συνθέτουν ένα οικοσύστημα ποιότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κάθε αλλαγή καινοτομία. Και σίγουρα δεν είναι καινοτομία η απλή μεταφορά της παραδοσιακής διδασκαλίας σε ψηφιακό περιβάλλον.
9η Διαφάνεια – Μαθήματα από την πανδημία
Στην προηγούμενη διάλεξη ο κύριος Τζαγκαράκης είχε τονίσει ότι η τεχνολογική εξέλιξη είναι πιο γρήγορη από την αποδοχή της και την αφομοίωσή της από τους ανθρώπους, η πανδημία μας έδωσε πολλά παραδείγματα γι’ αυτό. Σε αρκετές περιπτώσεις, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση λειτούργησε ως «ψηφιακός πίνακας», όπου ο εκπαιδευτικός μιλούσε και οι μαθητές άκουγαν παθητικά. Αυτό δεν είναι καινοτομία. Είναι απλώς μεταφορά της ίδιας πρακτικής σε άλλο μέσο.
Σε άλλες περιπτώσεις, όμως, είδαμε κάτι διαφορετικό. Μαθητές που στην τάξη δεν μιλούσαν ποτέ, συμμετείχαν μέσω γραπτού λόγου. Μαθητές που δυσκολεύονταν να παρακολουθήσουν τον ρυθμό της τάξης, επωφελήθηκαν από το υλικό που μπορούσαν να ξαναδούν. Αυτές οι περιπτώσεις μας δείχνουν ότι η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά, όταν εντάσσεται σε παιδαγωγικό σχεδιασμό.
ΜΕΡΟΣ Β΄
10η Διαφάνεια – Θεσμικές παρεμβάσεις μετά την πανδημία
Να δούμε τι συνέβη θεσμικά.
Μετά την περίοδο της πανδημίας, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα έκανε βήματα προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Δεν θα πω ότι έγιναν όλα σωστά ούτε ότι έγιναν όλα επαρκώς, αλλά έγιναν βήματα. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής ανέλαβε έναν σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό και την υποστήριξη δράσεων που αφορούσαν την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, την αναμόρφωση προγραμμάτων σπουδών, την εισαγωγή ψηφιακών μαθησιακών αντικειμένων και τη σύνδεση της αξιολόγησης με τη βελτίωση της ποιότητας.
Υλοποιήθηκαν και συνεχίζουν να υλοποιούνται μεγάλης κλίμακας επιμορφώσεις, στις οποίες συμμετείχαν δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευτικοί. Οι επιμορφώσεις αυτές επικεντρώνονται κυρίως στις ψηφιακές δεξιότητες, στη χρήση εργαλείων εξ αποστάσεως και μικτής μάθησης, εκπαιδευτικού λογισμικού, αλλά και στη γνωριμία με νέες παιδαγωγικές προσεγγίσεις. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν επενδύσεις σε υποδομές: διαδραστικοί πίνακες, αναβάθμιση δικτύων, ταχύτερες συνδέσεις στο διαδίκτυο.
11η Διαφάνεια – Αναγκαίες αλλά όχι ικανές συνθήκες
Όλα αυτά είναι αναμφίβολα σημαντικά. Είναι η αναγκαία συνθήκη.
Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο της ομιλίας μου:
η αναγκαία συνθήκη δεν είναι και ικανή.
Η ύπαρξη επιμόρφωσης δεν εγγυάται από μόνη της αλλαγή στη διδακτική πράξη.
Η ύπαρξη τεχνολογικού εξοπλισμού δεν εγγυάται καλύτερη μάθηση.
Τα ψηφιακά εργαλεία δεν δημιουργούν από μόνα τους καινοτομία.
Όλα αυτά μπορούν να μείνουν ανενεργά ή να χρησιμοποιηθούν επιφανειακά, αν δεν υπάρξει ουσιαστική υιοθέτηση από τους ανθρώπους του σχολείου.
12η Διαφάνεια – Ευρήματα έρευνας του Πανεπιστημίου Πατρών
Και εδώ έρχονται να «μιλήσουν» τα ευρήματα της πρόσφατης έρευνας μου στο Πανεπιστημίου Πατρών σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Χωρίς να σας κουράσω με στατιστικά στοιχεία, θα σταθώ στο βασικό μήνυμα που αναδύεται ξεκάθαρα: οι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν τη σημασία της ψηφιακής εκπαίδευσης και των σύγχρονων μεθόδων διδασκαλίας, αλλά δηλώνουν ότι η πραγματική αξιοποίησή τους εξαρτάται από το κατά πόσο αισθάνονται εξοικειωμένοι, υποστηριζόμενοι και παιδαγωγικά ελεύθεροι.
Με άλλα λόγια, η έρευνα δείχνει ότι δεν αρκεί να «ξέρεις» ένα εργαλείο. Πρέπει να ξέρεις πότε, πώς και γιατί να το χρησιμοποιήσεις. Πρέπει να νιώθεις ότι δεν αξιολογείσαι μόνο για τη συμμόρφωση, αλλά αναγνωρίζεται η προσπάθειά σου για βελτίωση της διδασκαλίας. Και, πολύ σημαντικό, πρέπει να έχεις τον χρόνο και τον χώρο να πειραματιστείς, χωρίς τον φόβο του λάθους.
Αν προσπαθήσουμε να συνοψίσουμε όσα έχουν ειπωθεί μέχρι τώρα, θα μπορούσαμε να πούμε το εξής: το ελληνικό σχολείο έχει κάνει βήματα προς τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Οι θεσμικές παρεμβάσεις, οι επιμορφώσεις και οι υποδομές είναι σημαντικές. Όμως, η ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας περνά μέσα από την καθημερινή πράξη, μέσα από τις επιλογές των ανθρώπων που ζουν το σχολείο.
ΜΕΡΟΣ Γ΄ (ΤΕΛΙΚΟ)
13η Διαφάνεια – Συστημική σκέψη στην εκπαίδευση.
Τελειώνοντας, αν κάτι μας δίδαξε η πανδημία, είναι ότι το σχολείο δεν λειτουργεί σε απομόνωση. Είναι μέρος ενός ευρύτερου κοινωνικού και θεσμικού πλαισίου και επηρεάζεται άμεσα από αυτό.
Η εμπειρία της πανδημίας ανέδειξε με έντονο τρόπο την ανάγκη για συστημική σκέψη στην εκπαίδευση. Δεν αρκεί να αλλάξουμε ένα στοιχείο, για παράδειγμα την τεχνολογία, αν όλα τα υπόλοιπα παραμένουν ίδια. Δεν αρκεί να επιμορφώσουμε εκπαιδευτικούς, αν το σχολικό περιβάλλον δεν τους επιτρέπει να εφαρμόσουν όσα έμαθαν. Δεν αρκεί να μιλάμε για καινοτομία, αν δεν έχουμε ξεκαθαρίσει τι εννοούμε με τον όρο και ποιον σκοπό εξυπηρετεί.
Εδώ ακριβώς συναντιούνται οι έννοιες της ποιότητας, της καινοτομίας και της ψηφιακής εκπαίδευσης. Όχι ως ξεχωριστά πεδία, αλλά ως αλληλοσυνδεόμενες διαστάσεις της σχολικής πραγματικότητας. Η ποιότητα χωρίς καινοτομία οδηγεί στη στασιμότητα. Η καινοτομία χωρίς ποιότητα οδηγεί σε αποσπασματικές και επιφανειακές αλλαγές. Και η ψηφιακή εκπαίδευση χωρίς παιδαγωγικό προσανατολισμό κινδυνεύει να γίνει απλώς μια τεχνοκρατική λύση.
14η Διαφάνεια – Ποιότητα – Καινοτομία – Ψηφιακή Εκπαίδευση
Η Διοίκηση Ολικής Ποιότητας, όπως προκύπτει από τη βιβλιογραφία αλλά και από ερευνητικά δεδομένα στον χώρο της εκπαίδευσης, μας προσφέρει ένα πλαίσιο κατανόησης αυτής της πολυπλοκότητας. Δεν προτείνει έτοιμες συνταγές. Προτείνει αρχές: συνεχή βελτίωση, συμμετοχή όλων, αναστοχασμό, εμπιστοσύνη. Αυτές οι αρχές είναι εξαιρετικά επίκαιρες σήμερα, σε ένα σχολείο που προσπαθεί να σταθεί σε ένα μεταβαλλόμενο ψηφιακό και κοινωνικό περιβάλλον.
Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει είτε ως εργαλείο ενδυνάμωσης είτε ως πηγή άγχους και εξουθένωσης, ανάλογα με το πλαίσιο μέσα στο οποίο εντάσσεται.
Επίσης, η εξοικείωση των εκπαιδευτικών με τα ψηφιακά εργαλεία δεν είναι στιγμιαία διαδικασία. Δεν ολοκληρώνεται με ένα σεμινάριο. Είναι μια σταδιακή πορεία που απαιτεί χρόνο, επανατροφοδότηση και υποστήριξη. Και κυρίως απαιτεί ένα σχολικό περιβάλλον που αναγνωρίζει τη μάθηση του εκπαιδευτικού ως μέρος της ποιότητας του σχολείου.
Οι εκπαιδευτικοί δεν ζητούν απλώς περισσότερη τεχνολογία. Ζητούν καθοδήγηση για το πώς η τεχνολογία μπορεί να ενταχθεί σε σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις .
Οι επιμορφωτικές δράσεις, οι παρεμβάσεις στα προγράμματα σπουδών και η προσπάθεια σύνδεσης της αξιολόγησης με τη βελτίωση της ποιότητας αποτελούν σημαντικά βήματα. Όμως, η αποτελεσματικότητα αυτών των δράσεων εξαρτάται από το αν μεταφράζονται σε πραγματικές αλλαγές στη σχολική πράξη.
Όσο σημαντικές κι αν είναι οι θεσμικές παρεμβάσεις, η διαφορά γίνεται από τους ανθρώπους. Από τους εκπαιδευτικούς που θα επιλέξουν να δοκιμάσουν κάτι νέο. Από τους μαθητές που θα εμπλακούν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία. Από τους γονείς που θα στηρίξουν το σχολείο ως κοινότητα μάθησης. Από τη σχολική ηγεσία που θα δημιουργήσει ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και συνεργασίας.
Η ψηφιακή εποχή δεν αλλάζει απλώς τα εργαλεία. Αλλάζει τον τρόπο που μαθαίνουμε, που επικοινωνούμε, που σκεφτόμαστε. Το σχολείο δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστο από αυτή την αλλαγή. Αλλά ούτε και μπορεί να ακολουθήσει άκριτα κάθε τεχνολογική εξέλιξη. Χρειάζεται κρίση, παιδαγωγική σκέψη και σαφή προσανατολισμό στην ποιότητα.
Αν προσπαθήσουμε να δούμε το σχολείο μετά την πανδημία όχι ως πρόβλημα, αλλά ως ευκαιρία, τότε ίσως μπορέσουμε να επαναπροσδιορίσουμε βασικές έννοιες: τι σημαίνει μάθηση, τι σημαίνει διδασκαλία, τι σημαίνει επιτυχία στο σχολείο. Ίσως μπορέσουμε να μετακινηθούμε από τη λογική της συμμόρφωσης στη λογική της ουσιαστικής συμμετοχής. Από τη λογική του ελέγχου στη λογική της εμπιστοσύνης.
15η Διαφάνεια – Το σχολείο που μαθαίνει
Συνοψίζοντας θα αναφέρω ότι η ποιότητα στην εκπαίδευση δεν είναι ένας στόχος που επιτυγχάνεται και τελειώνει. Είναι μια συνεχής διαδικασία. Και η καινοτομία δεν είναι κάτι που επιβάλλεται. Είναι κάτι που γεννιέται μέσα από την ανάγκη να κάνουμε το σχολείο καλύτερο για τους ανθρώπους που το ζουν καθημερινά.
Το σχολείο μετά την πανδημία έχει μπροστά του πολλές προκλήσεις. Έχει όμως και σημαντικές δυνατότητες. Αν καταφέρουμε να συνδέσουμε την τεχνολογία με την παιδαγωγική, την καινοτομία με την ποιότητα και τις θεσμικές πολιτικές με την καθημερινή πράξη, τότε μπορούμε να μιλάμε για ένα σχολείο που όχι μόνο προσαρμόζεται στις αλλαγές, αλλά μαθαίνει από αυτές.
Και τελικά, αυτό δεν είναι ο πυρήνας της εκπαίδευσης;
Ένα σύστημα που μαθαίνει, βελτιώνεται και εξελίσσεται μαζί με την κοινωνία.
Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο και την προσοχή σας.
————————ο———————–
Ακολουθούν σύντομα βιογραφικά των οργανωτών του Λαϊκού Πανεπιστημίου.
Ο Δρ. Ηλίας (Λίνος) Υφαντής είναι φιλόλογος, εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Διδάκτωρ του τμήματος Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Πατρών με έδρα το Αγρίνιο (το οποίο μετεξελίχθηκε σε Ιστορίας και Αρχαιολογίας). Το 2003 πήρε πτυχίο στο τμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής, Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ και το 2008 ολοκλήρωσε επιτυχώς τις μεταπτυχιακές σπουδές στην Συστηματική Φιλοσοφία. Επιπλέον το 2014 πραγματοποίησε δεύτερες προπτυχιακές σπουδές στο Τμήμα Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Πατρών (έδρα Αγρίνιο).
Γεννήθηκε το 1979 στο Αγρίνιο. Εργάζεται στη Δημόσια Εκπαίδευση από το 2006, μετά την επιτυχία του στο γραπτό διαγωνισμό του ΑΣΕΠ.
Υπηρετεί ως Διευθυντής στο 6ο Γενικό Λύκειο Αγρινίου.
Έχει συνεργαστεί: α) με το Ινστιτούτο Διαρκούς Εκπαίδευσης Ενηλίκων (ΙΔΕΚΕ) ως εκπαιδευτής στο πρόγραμμα «Ελληνικά ως Δεύτερη Ξένη Γλώσσα για Μετανάστες, Παλλινοστούντες» και β) με το Ι.Ε.Π. ως μετασχολιαστής ψηφιακών αντικειμένων στο Πανελλήνιο Ψηφιακό́ Αποθετήριο Μαθησιακών Αντικειμένων «Φωτό́δεντρο».
Συμμετείχε, επίσης, στις ομάδες εργασίας του ΙΕΠ για την αναπροσαρμογή του πλαισίου της λειτουργίας των Τάξεων Υποδοχής για Πρόσφυγες στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Από το 2009 συμμετέχει ως εισηγητής σε επιστημονικά συνέδρια με αντίστοιχες δημοσιεύσεις στα Πρακτικά τους με θεματικές που άπτονται της τοπικής ιστορίας, της λογοτεχνίας και της χρήσης ΤΠΕ στην Εκπαίδευση. Έχει συγγράψει, ακόμη, τον Τουριστικό Οδηγό Αιτωλοακαρνανίας» ενώ υπό έκδοση βρίσκονται δύο ακόμα βιβλία του,: «Α. Δελμούζος: Η μέση οδός και ο πόλεμος των Άκρων»,
«Πλατείες και κεντρικοί δρόμοι: Η διαχείριση της μνήμης των Ελληνικών πόλεων της Ηπειρωτικής και Νησιωτικής Ελλάδας».
Επίσης συνεπιμελήθηκε τον συλλογικό τόμο «Η επανάσταση του 1821 στο χώρο της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας»
Υπήρξε Αντιπρόεδρος Οργανωτικής Επιτροπής στο Πανελλήνιο Συνέδριο «Η λογοτεχνία του Μεσοπολέμου στο χώρο της Δυτικής Ελλάδας, Αγρίνιο 2018», καθώς και μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής στο Πανελλήνιο Συνέδριο “Ειδική Αγωγή και Φιλολογικά μαθήματα. Θεωρία και Πρακτικές” που πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως τον Σεπτέμβρη του 2020.
Εργάζεται, επίσης, ως Επιμορφωτής Β΄ Επιπέδου Εκπαιδευτικών Δημόσιας Εκπαίδευσης, Ειδικότητας Φιλολόγων στις Τεχνολογίας Πληροφοριών Επικοινωνίας (ΤΠΕ). Από τον Σεπτέμβριο του 2020 διδάσκει στα ΔΙΕΚ Αγρινίου.
Είναι Αντιπρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Αιτωλοακαρνανίας, μέλος του ΔΣ της Κοινωφελούς Επιχείρησης Δήμου Αγρινίου με αντικείμενο τις δράσεις του Δήμου στον Πολιτισμό. Έχει εκλεγεί δύο (2) φορές στο τοπικό συνδικαλιστικό όργανο των καθηγητών (Β’ ΕΛΜΕ Αιτωλοακαρνανίας).
Έχει διατελέσει μέλος της Επιτροπής Ονοματοθεσίας Οδών και Πλατειών του Δήμου Αγρινίου, μέλος στο ΔΣ της Γυμναστικής Εταιρείας Αγρινίου και της Αστρονομικής – Αστροφυσικής Εταιρείας Δυτικής Ελλάδος. Είναι επίσης συνιδρυτής του blog agrinionews.gr το οποίο αργότερα μετεξελίχθηκε σε μία από τις πιο σημαντικές ενημερωτικές ιστοσελίδες της Δυτικής Ελλάδας. Αρθρογραφεί στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο.
Ζει στο Αγρίνιο και είναι πατέρας ενός παιδιού.
——————ο—————–
Ο Δρ. Παναγιώτης Κοντονάσιος σπούδασε κλασική, δηλαδή αρχαία ελληνική και λατινική, φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, απ’ όπου έλαβε και το Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδικεύσεώς του στην ίδια επιστήμη με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών μετά από γραπτές πανελλαδικές εξετάσεις. Στη συνέχεια εκπόνησε τη διδακτορική διατριβή του, υπό την ίδια υποτροφία, στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τίτλο «Η ρητορική των contiones (δημηγοριών) του Κικέρωνα: το ειδικό ακροατήριο και οι όροι διαμόρφωσης της eloquentia popularis (φιλολαϊκής ρητορείας)». Αυτή είναι η πρώτη διδακτορική διατριβή για τον Κικέρωνα γραμμένη στη Νέα Ελληνική γλώσσα. Έχει διδάξει ποικίλα αντικείμενα αρχαίας ελληνικής και λατινικής φιλολογίας στα πανεπιστήμια Ιωαννίνων και Θεσσαλίας για πέντε έτη (2018-2023), ώσπου θεσπίστηκε ασυμβίβαστο ανάμεσα στην ιδιότητα του μονίμου δημοσίου υπαλλήλου και του συμβασιούχου διδάσκοντος Πανεπιστημίου. Αυτήν την περίοδο ολοκληρώνει τη μεταδιδακτορική του έρευνα στις επιστολές του Κικέρωνα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Έχει παρουσιάσει σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια πολλές εργασίες του στην κλασική φιλολογία, και ειδικά στον Κικέρωνα. Έχει επίσης δημοσιεύσει σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά και τόμους Πρακτικών πολλές από αυτές αλλά και άλλες εργασίες. Είναι επιστημονικός συνεργάτης της Société Internationale des Amis de Cicéron (Διεθνής κοινότητα των φίλων του Κικέρωνα) με έδρα το Παρίσι και μέλος της Society for Classical Studies (Αμερικανική Φιλολογική Ένωση) με έδρα τη Νέα Υόρκη και της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων με έδρα την Αθήνα. Παράλληλα εργάζεται ως διευθυντής στο 4ο Γενικό Λύκειο Αγρινίου.
Ενδεικτικές δημοσιεύσεις:
Kontonasios P. (2019), “The Audience in Aristotle’s Rhetoric and in Cicero’s De oratore”, in D. Sfendoni-Mentzou (ed.), Proceedings of the World Congress Aristotle 2400 Years, AUTH/ICAS, 344-351.
― (2020), «Η έννοια της libertas (ελευθερίας) στους παράλληλους ρητορικούς λόγους του Κικέρωνα», στο Γκαστή Ελ. (επιμ.), δόσις ἀμφιλαφής. Τιμητικός Τόμος για την ομότιμη καθηγήτρια Κατερίνα Συνοδινού, Ιωάννινα, 197-218.
― (2021α), «Η πολιτική σημασία της θρησκείας στις contiones (δημηγορίες) του Κικέρωνα», στo Ράιος Δ. και Χουλιαρά Ε. (επιμ.), 10ο Συμπόσιο Λατινικών Σπουδών: Θρησκεία και μυθολογία στον ρωμαϊκό κόσμο. Ιωάννινα 2-4 Σεπτεμβρίου 2020. Πρακτικά, Ιωάννινα, 241-253.
― (2021b), “Review of Iglesias-Zoido (ed.), Conciones ex historicis excerptae. Nuevos estudios sobre las antologías de discursos historiográficos”, COL V, 2, 412-418. Βιβλιοκρισία για τον τρίγλωσσο τόμο (Ισπανικά, Ιταλικά και Αγγλικά) του καθηγητή Iglesias-Zoido για τις δημογορίες αρχαίων ιστορικών στις εκδόσεις της Αναγέννησης.
― (2023), «Διδακτική προσπέλαση σύνολης θεωρίας αρχαιοελληνικού συντακτικού», Ήριννα 9, 107-115. (Διαθέσιμο διαδικτυακά: http://syndesmos-filologon.blogspot.com/2023/10/9-2022-2023.html )
― (2024a), “Why Hector Left the Battle: A Neglected Communication Procedure between Human and Divine in Homer’s Iliad”, in Christopoulos M. and Paizi-Apostolopoulou M. (eds), Human and non Humanin Homeric and Archaic Epic, Proceedings of the 14th International Symposium on the Odyssey (Webinars October 2021 – March 2022), Centre for Odyssean Studies, Ithaca, 77-90.
― (2025), Cicero’s Correspondence: Reading, Commenting on, Reviewing and Criticizing Contemporary Literature, IconiC 1, 183-193.
― (2026), “The Literature of the Time in the Ad Brutum Letters: Political and Other Implications”, Mediterranean Chronicle 14 (υπό δημοσίευση).
——————ο—————–
Η Έλενα Θεοδωροπούλου είναι υποψήφια διδάκτορας στο Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων του Πανεπιστημίου Πατρών, με ερευνητικά ενδιαφέροντα που εστιάζουν στη διοίκηση ολικής ποιότητας και την καινοτομία στην εκπαίδευση. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Επιστήμες της Αγωγής με ειδίκευση στην Εκπαιδευτική Ηγεσία και Διοίκηση, καθώς και πτυχίου Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας από το Πανεπιστήμιο Πατρών. Διαθέτει επίσης προπτυχιακές σπουδές στην Εφαρμοσμένη Πληροφορική από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Από το 1995 έως το 2001 εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα, ως τραπεζικό στέλεχος στη μηχανογράφηση της Τράπεζας Χίου και Πειραιώς και προϊσταμένη καταθέσεων και κίνησης κεφαλαίων στην τράπεζα Αττικής.
Από το 2001 υπηρετεί στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση ως εκπαιδευτικός Πληροφορικής (ΠΕ86), ενώ σήμερα κατέχει τη θέση της Διευθύντριας στο Εσπερινό Γυμνάσιο–Λύκειο Αγρινίου. Έχει πολυετή διοικητική εμπειρία, έχοντας διατελέσει Αναπληρώτρια Διευθύντρια και Υποδιευθύντρια σε σχολικές μονάδες.
Έχει συμμετάσχει ενεργά σε επιμορφωτικά και ερευνητικά έργα του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής ως επιμορφώτρια, ενώ είναι πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια ενηλίκων και επιμορφώτρια στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών . Παράλληλα, έχει συμβάλει στη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού και στην υλοποίηση καινοτόμων εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όπως το eTwinning & το erasmus.
Το επιστημονικό της έργο περιλαμβάνει δημοσιεύσεις σε έγκριτα παιδαγωγικά περιοδικά με κριτές, με έμφαση σε ζητήματα σχολικού κλίματος, συγκρούσεων και επιπτώσεων της πανδημίας στην εκπαίδευση.
agrinionews.gr
